NGÔI CHÙA TRONG ĐỜI SỐNG CỦA NGƯỜI KHMER

     Đồng bào dân tộc Khmer ở ĐBSCL có hơn 1.3 triệu người, hiện đang cư trú xen kẻ cùng với người Kinh, Hoa và một số dân tộc khác, tập trung đông nhất ở các tỉnh: Sóc Trăng, Trà Vinh, An Giang, Hậu Giang. Là một dân tộc gắn với Phật giáo Nam tông nên trong các phum, sóc của người Khmer đều có chùa để người dân đến thực hiện các nghi lễ tôn giáo và sinh hoạt cộng đồng.

    Ngôi chùa đối với người Khmer mang một tình cảm sâu sắc vì chùa là nơi thờ Phật, nơi lưu giữ hài cốt của tổ tiên và điều mong ước của con người đang sống là khi mất đi được nhập tịch vào chùa để sống cuộc đời Phật pháp. Mỗi ngôi chùa là một công trình kiến trúc độc đáo, tiêu biểu trong khuôn viên, ẩn mình dưới tán lá của những cây cổ thụ như: cây dầu, cây sao hay cây thốt nốt. Vì thế, ngôi chùa trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, cộng đồng, lưu giữ những giá trị văn hóa của người Khmer và là nơi các sư sãi sinh sống.

     Có thể nói, lý tưởng sống truyền thống của người Khmer là đạo Phật, con người phải rèn luyện theo đạo pháp. Theo quy định chung, sư sãi phải tụng kinh ngày 3 lần: sáng, trưa và chiều. Còn phật tử mỗi tháng lên chùa tụng kinh 6 lần, nhất là vào các ngày 15, 30 âl hàng tháng. Thông thường ở mỗi sóc người Khmer đều có một ngôi chùa. Mỗi ngôi chùa trung bình có từ 15 đến 30 vị sư. Đời sống của các vị sư được duy trì bằng sự quyên góp, cúng tiến của người dân và đó được xem là một niềm tự hào, hạnh phúc trong cuộc sống của người Khmer.

     Đối với mỗi người con trai Khmer, dù thuộc bất cứ tầng lớp xã hội nào đều phải đi tu để rèn luyện nhân cách, học giáo lý phật pháp. Về nguyên tắc, đi tu lúc 12 đến 20 tuổi là trả ơn mẹ, từ 21 tuổi trở lên là trả hiếu cha. Họ xem việc đi tu là nghĩa vụ và vinh dự của cuộc đời. Qua đó cho ta thấy, ngôi chùa là nơi giáo dục, rèn luyện thanh thiếu niên về phẩm chất và đạo đức.

     Chùa bao giờ cũng được xây dựng ở nơi cao ráo, bằng phẳng. Ngôi chánh điện được quy định luôn luôn quay về hướng trời mọc. Chánh điện là nơi cử hành các cuộc lễ lớn: lễ Phật Đản, lễ nhập Hạ, lễ xuất Hạ, tết Chôl Chnăm Thmây, lễ Ooc- om-boc, lễ Dolta,…Ngoài ý nghĩa là trung tâm thờ Phật, Chánh điện còn là nơi tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc, chạm khắc và trang trí của người Khmer. Lễ hội thường gắn với các hình thức biểu diễn văn hóa, văn nghệ truyền thống của dân tộc như: nghệ thuật sân khấu Dù Kê, kịch múa Rô Băm, múa dân gian Sarawan, Rom vong. Hiện nay, mỗi ngôi chùa của người Khmer thường có phòng đọc sách, trường học chữ, học giáo lý,… Mỗi ngôi chùa đều có bia ghi lại ngày xây dựng, trùng tu chùa, giúp mọi người hiểu được lịch sử quy tụ con người từ buổi đầu khai phá vùng đất mới, lập nên những phum, sóc ngày càng phát triển.

     Ngôi chùa trong cộng đồng người Khmer được tạo nên từ những nét đặc sắc của nghệ thuật điêu khắc và kiến trúc, thể hiện sự giao thoa với văn hóa cộng đồng người Kinh – Hoa Nam Bộ, góp phần làm giàu thêm sự phong phú trong kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam

The temple in the life of the Khmer

     Ethnic Khmer in the Mekong Delta has more than 1.3 million people currently reside alternately with the Kinh , Hoa , and a number of other nations , most concentrated in the provinces of Soc Trang , Tra Vinh , An Giang , Hau Jiang . As a people associated with Theravada Buddhism should in the hamlets of Khmer temple to have people to perform religious ceremonies and community activities .

  Khmer temple to bring a deep affection for Buddhist temples are places of worship , a place to keep the remains of their ancestors and wish for human lives lost when a citizen to live life to the Buddhist temple measures . Each temple is a unique architecture , typical campus , nestled under a canopy of ancient trees such as oil tree , star or tree palm tree . So , the temple became the center of cultural activities , communities , keeping the value of the Khmer culture and where the monks live.

     We can say that the ideal life is traditional Khmer Buddhism , people have trained in that religion . As a general rule , monks chanting to 3 times a day : morning , noon and afternoon . But Buddhist temple chanting each month to 6 times , especially on days 15 , 30 lunar months . Normally in every care has Khmer temple . Each temple has an average of 15 to 30 monks. The life of the monks is maintained by donations , offer to the people and it is considered one of the pride and happiness in the lives of the Khmer people .

For each of the Khmer son , regardless of any social class must go to practice religious personality , learning Buddhist teachings . In principle , a monk at the age of 12 to 20 is repaid mother , age 21 and older are paying studious father . They see the monk is supposed life and honor . Thereby shows , the temple is a place of education , training young people for quality and ethics .

     Well never be built in high places , flat . The main hall is always defined pointing toward sunrise . Sanctum is where the big celebration of the holidays : Vesak celebration , initiation Ha , Ha celebration of Tet Chnam Thmay Chol , York - om - boc festival , festival Dolta , ... Also significant is the center of Buddhist worship , Sanctum typical is a place of architectural art , carved and decorated Khmer . The festival is often associated with other forms of cultural performances , traditional arts of peoples such as theater arts Although Page , theater seasons Hash , folk dance Sarawan , Rom casualties . Currently, each of the Khmer temples usually have a reading room , school letters , religious education , ... beer Each temple has recorded date of construction , pagoda , help people understand the convergence history who from the very beginning to explore new lands , formed the hamlet growing .

     The temple in the Khmer community is made up of the character of sculpture art and architecture , reflecting the interference with the Business community culture - Southern States , contributing to the enrichment of the rich national cultural treasure Vietnam

Tháp Chăm

Tháp Chăm, hay còn gọi là tháp Chàm, là một dạng công trình thuộc thể loại kiến trúc đền tháp Champa, thuộc kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng của dân tộc Chàm (còn gọi là dân tộc Chăm, sinh sống ở miền Nam Trung Bộ Việt Nam ngày nay. Có thể thấy vị trí phân bố các đền tháp là những nơi từng là nơi ở của người Champa, xa hơn nữa còn có những ngôi tháp có thể coi là tháp Champa trên đất nước Camphuchia như tháp Damray Krap. Ngược lại, những yếu tố Java hay Khmer cũng được thấy trên các tháp Champa như ở Khương Mỹ, Hưng Thanh, Dương Long, hay có cả những ngôi tháp còn được người Champa gọi là "tháp Khmer" như tháp Champa Hoà Lai.

Các tháp Chăm là một khối kiến trúc xây dựng bằng gạch nung màu đỏ sẫm lấy từ đất địa phương, phía trên mở rộng và thon vút hình bông hoa. Mặt bằng tháp đa số là hình vuông có không gian bên trong chật hẹp thường có cửa duy nhất mở về hướng Đông (hướng Mặt Trời mọc). Trần được cấu tạo vòm cuốn, trong lòng tháp đặt một bệ thờ thần bằng đá. Nghệ thuật chạm khắc, đẽo gọt công phu hình hoa lá, chim muông, vũ nữ, thần thánh thể hiện trên mặt tường ngoài của tháp. Các viên gạch liên kết với nhau rất rắn chắc, bền vững tới hàng chục thế kỷ.

Ngày 1 tháng 10 năm 2006, Trung tâm Quản lý di tích-di sản tỉnh Quảng Nam chính thức công bố thông tin: các nhà khoa học của Đại học Milan, Ý khi đang làm việc trùng tu nhóm tháp G-thuộc Thánh địa Mỹ Sơn đã nhận biết được loại vật liệu kết dính để xây tháp Champa cách đây vài trăm năm. Đó là loại keo được tinh chế từ một loài thực vật vốn có rất nhiều trong khu vực quanh di sản Mỹ Sơn, mà người dân địa phương thường gọi là cây dầu rái. Ngoài ra, họ cũng đã phát hiện ra một loại hợp chất có nguồn gốc từ thực vật bản địa nói trên có trong gạch sử dụng để xây tháp. Như vậy, những điều bí ẩn xung quanh vật liệu được người Chăm sử dụng để xây dựng các công trình tôn giáo ở Việt Nam sau hơn 100 năm đã được giải mã. Trước đó, một người thợ thủ công tên là Lê Văn Chỉnh (thuộc tỉnh Quảng Nam) cũng đã bỏ nhiều thời gian để nghiên cứu phương pháp xây dựng tháp Chăm đã phát hiện được hợp chất dầu rái trong gạch để xây tháp và chất kết dính, nhưng chưa được ai quan tâm thừa nhận.

Lịch sử

Lịch sử xây dựng các đền tháp Champa kéo dài từ cuối thế kỷ thứ 7 đến đầu thế kỷ 17. Trong khoảng thời gian này, những người Champa xưa đã để lại một số lượng lớn các công trình kiến trúc đền tháp, thành luỹ, các tác phẩm điêu khắc. Hiện tại có trên hai mươi cụm di tích kiến trúc đền tháp và rất nhiều phế tích kiến trúc. Các di tích này có giá trị đặc sắc, mang tính toàn cầu, xứng đáng nhận được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Một trong những sự quan tâm ấy là việc tổ chức UNESCO đã công nhận Mỹ Sơn là di sản văn hoá thế giới cũng chính là việc đánh giá cao thành quả nghiên cứu về kiến trúc Champa nói chung.

Theo tiếng Chăm, các đến tháp Champa này được gọi là kalan, nghĩa là "lăng". Các lăng này được các đời vua Chăm xây dựng để thờ cúng các vị thần. Các vị thần được thờ phượng có thể là các vị thần Ấn Độ giáo tiêu biểu như Siva (thần hủy diệt), Ganesha (phúc thần đầu người mình voi)... hoặc đấy còn có thể là các vị Phật. Điều này tùy thuộc vào lòng tin và kính mộ của mỗi vì vua ở các triều đại khác nhau. Ở thánh địa Mỹ Sơn hiện nay phần lớn là công trình kiến trúc tôn giáo thờ các vị thần thuộc Ấn Độ giáo và Bà la môn giáo. Nhưng ở thánh địa Đồng Dương (thuộc địa phận huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam) đây là kinh đô Phật giáo lớn nhất của Champa.

Sự giao thoa văn hoá Champa - Đại Việt

(Bài này chỉ nói đến giao thoa văn hoá vật thể)

Trong lĩnh vực văn hoá vật thể thì nghệ thuật Champa cổ và nghệ thuật Việt cổ có nhiều nét tương đồng. Nhìn chung thì nghệ thuật Champa có trước nghệ thuật Việt và đã đạt đỉnh cao ngay khi nghệ thuật Việt độc lập chưa ra đời.

Xét về mặt kiến trúc: các tháp Champa hầu hết ở trên những đồi cao hoặc núi thấp, được xây dựng thành từng cụm, hướng Đông nhìn ra biển đón dương khí thì chùa, tháp Việt Nam thời Lý, thời Trần cũng thường xây dựng trên gò, đồi và sườn núi, tạo nên cả một quần thể, hướng Nam hoặc Nam chếch Đông, đón dương khí. Tháp Việt Nam cũng vươn cao với nhiều tầng như tháp Champa và có bình diện vuông gần với các phương Đông, Tây, Nam, Bắc. Tháp Champa cũng như tháp Lý - Trần về cơ bản cũng xây bằng gạch hoặc phụ thêm một số thành phần bằng đá. Có điều, tháp Champa được đục trực tiếp trên gạch sau khi xây, còn ở tháp Lý - Trần thì hình trang trí được in, khắc trực tiếp trên gạch, rồi sau đó mới mang nung, xây đến đâu là có hình trang trí cho chỗ đó rồi.

Phổ biến và cũng hấp dẫn nhất trong nghệ thuật Champa là các apsara, đa số thuộc đỉnh cao của điêu khắc Champa thuộc thế kỷ thứ 10. Các nhân vật kết hợp người với chim hoặc với thú đều có cả trong nghệ thuật Champa và nghệ thuật Việt.

Các phong cách kiến trúc Champa

Phong cách Hoà Lai và phong cách Đồng Dương (thế kỷ thứ 9)

Những ngôi đền tháp theo hai phong cách này có những hàng cột ốp và những cửa vòm khoẻ khoắn. Những băng trang trí cho công trình có rất nhiều họa tiết. Yếu tố tiêu biểu nhất cho phong cách Hoà Lai (nửa đầu thế kỷ thứ 9) là các vòm cửa nhiều mũi tròn trùm lên các cửa thật, cửa giả và các khám. Các cột ở khung cửa hình bát giác bằng sa thạch được trang trí bằng một đường các hình lá uốn cong. Khoảng giữa hai cột trụ ốp có trang trí hình thực vật. Ở bên dưới các cột trụ ốp là các hình kiến trúc thu nhỏ trong đó có hình người đắp nổi. Tất cả tạo cho các tháp Hoà Lai một vẻ đẹp trang trọng và tươi mát. Còn ở phong cách Đồng Dương (nửa sau thế kỷ thứ 9) thì các trang trí cây lá được biến thành những hình hoa hướng ra ngoài. Cái nhận thức cổ điển của nét lượn và tỷ lệ ở phong cách Hoà Lai đã bị biến mất và các tháp Đồng Dương trở nên mạnh mẽ hơn.

Phong cách Mỹ Sơn A1 (thế kỷ thứ 10)

Phong cách này thể hiện đầy đủ nhất, trọn vẹn nhất là ở ngôi tháp Mỹ Sơn A1. Những cột ốp trên mặt tường đứng thành đôi một. Đứng giữa hai cột ốp là các bức tượng người. Các vòm cửa có hình dáng phức tạp nhưng không chạm khắc gì. Bộ diềm kép, các hình đá trang trí góc được khoét thủng. Thân chính của tháp được xây dựng có hình dáng cao vút lên và các tầng thu nhỏ dần lại. Những đặc trưng của phong cách Hoà Lai và Đồng Dương không còn thấy ở các tháp thuộc phong cách Mỹ Sơn A1.

Phong cách Bình Định (thế kỷ 11-13)

Sau hàng loạt những biến động về chính trị từ đầu thế kỷ 11, trung tâm chính trị của Champa được chuyển vào Bình Định và từ đó, phong cách nghệ thuật tháp Champa mới đã xuất hiện: phong cách Bình Định. Nếu như ngôn ngữ nghệ thuật chính của các tháp Champa thuộc phong cách trước là thành phần kiến trúc đều đi vào đường nét thì ở phong cách này đó lại là mảng khối: vòm cửa thu lại và vút lên thành hình mũi giáo, các tháp nhỏ trên các tầng cuộn lại thành các khối đậm, khỏe, các trụ ốp thu vào thành một khối phẳng, mặt tường có các gân sống.

Đặc trưng của các ngôi tháp Champa

Mọi ngôi tháp đều được xây bằng gạch hoặc chủ yếu bằng gạch. Gạch có màu đỏ hồng, đỏ sẫm, được nung trước với độ xốp cao, được xây không có mạch vữa và có thể có điêu khắc trực tiếp trên gạch.

Có chiều cao lớn hơn vài ba lần so với chiều ngang thân tháp. Tỷ lệ các phần của tháp có tính nhân bản, nghĩa là nó được xuất phát từ con người.

Tháp có phần ngọn được thu nhỏ dần hoặc giật cấp.

Các trang trí kiến trúc, điêu khắc có tính nhịp điệu, tính lặp lại và đồng dạng, đăng đối.

Đa phần các tháp có cửa quay ra hướng Đông, các phía còn lại là cửa giả, được bố trí đăng đối với cửa chính.

Trong tháp theo nguyên mẫu có thờ thần Siva, biểu trưng là bộ ngẫu tượng Yoni và Linga được làm bằng sa thạch.

Tháp thường được đặt tại các vị trí thoáng, gò đồi cao, không gần chỗ người dân sinh sống.

Các công đoạn xây dựng tháp

Chuẩn bị chất kết dính.

Đúc gạch theo khuôn đã định sẵn. Nung gạch lần 1.

Xếp gạch theo mô hình tháp bằng chất kết dính.

Nung tháp.

Gọt dũa, trang trí và điêu khắc và hoàn chỉnh toàn bộ khối tháp.

Giá trị của kiến trúc đền tháp Champa

Các đền tháp Champa phản ánh đầy đủ và chân thực hoàn cảnh văn hoá Champa từ giai đoạn đầu tiếp thu những ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ cho đến giai đoạn thích nghi, tiếp biến và trỗi dậy mạnh mẽ tính bản địa và sự giao lưu thường xuyên về mặt văn hóa bên cạnh các mặt kinh tế - chính trị với các dân tộc liền kề.

Giá trị nghệ thuật của các hình điêu khắc, ngoài việc giúp cho các đền tháp đẹp hơn còn có ý nghĩa văn hóa đặc biệt, giúp cho việc nghiên cứu sâu hơn về niên đại, phong cách và chức năng của các đền tháp.

Thap Cham

Cham Tower , also known as Cham towers , is a form of genre works of architecture Champa temples , the architecture of religious belief of ethnic Cham (also known as the Cham people living in South Central Vietnam today . Maybe the location distribution of individual temples are places where people in Champa , also beyond the tower can be seen as Champa tower on tower Damray country like Cambodia Krap . contrast together, these factors also Java or Khmer seen on the Champa towers Khuong as in America , Hung Thanh , Duong Long , or those who Champa tower is also known as the " Khmer tower " as Champa Hoa Lai tower .

The Cham Tower is a building block architecture dark red brick taken from local soil , extending above and soaring slender shaped flowers . Premises tower is square with the majority party in the cramped space usually only open the door to the east ( towards sunrise ) . Tran is formed arches , towers placed inside a stone altar god . Carvings , elaborate flower shaped leaves , birds , dancers , gods shown on the outer wall of the tower . The bricks are interconnected solid , sustainable tens century .

October 1, 2006 , the Center for Management of heritage monuments Quang Nam - formal disclosure : scientists of the University of Milan , Italy during the restoration work of the group G- tower sanctuary Son was aware of adhesive materials to build the tower Champa few hundred years ago . It's kind of glue was purified from a plant of which there are many in the area around My Son heritage , but locals often called otter tree oil . In addition, they also discovered a compound derived from native plants mentioned above have in bricks used to build the tower . Thus, the mystery surrounding the Cham materials used to build religious structures in Vietnam after more than 100 years has been decoded . Earlier, a craftsman named Le Van Chinh ( Quang Nam province ) also spent a lot of time to study the method of Cham towers were built to detect oil compounds in river otters and bricks to build the tower of the sticky , but not one cares to admit .

 History

Poshanu Cham Tower located at Phu Hai Ward , Phan Thiet City

History of Champa temples building lasted from the late 7th century to the early 17th century . During this period , the ancient Champa has left a large number of architectural temples , Citadel , the sculptures . There are currently over twenty clusters architectural monuments and numerous temples ruins architecture . The monument has special value , global , deserves the attention of the international community . One concern is that the UNESCO has recognized My Son is a world cultural heritage is also appreciative of the research achievements of Champa architecture in general .

According to Cham , the Champa towers are referred to as Kalan , meaning " tomb " . The mausoleum was built Cham kings to worship the gods . The gods could be worshiped as the Hindu god Siva represented as ( god of destruction ) , Ganesha ( the first being his elephant god ) ... or it could also be the Buddha . This trust and depend on each glass tomb kings in different dynasties . In My Son Sanctuary is currently the majority of church architecture religious deities of Hinduism and Brahmanism . But at the same Ocean Sanctuary ( located in Thang Binh district , Quang Nam province ) this is the largest Buddhist capital of Champa .

Interference Champa culture - University Vietnam

( This article only refers to physical cross-cultural )

In the field of material culture , the ancient Champa art and ancient Vietnamese art has many similarities . In general , the prior art art Vietnamese Champa and peaked when Vietnam independent art unborn .

In terms of architecture : Champa towers above most of the high hills or low mountains , built in clusters , the east overlooking the sea , the temple welcomes positive atmosphere , tower Vietnam Ly, Tran dynasty built often on hilly slopes and make up a population , angling towards South or South East , welcomed the positive atmosphere . Vietnam also rising tower with many floors as Champa tower and square dimensions close to the East , West , South , North . Thap Cham towers as well as Ly - Tran basically extra brick or stone several components . There , Champa tower carved directly on the bricks after construction , the tower was in Ly - Tran , the decoration is printed , engraved directly on the tile , then new sidewalks, building to where the decoration, for place there.

Common and also the most attractive is the apsara Champa art , most of the high peaks of Champa sculpture of the 10th century . The character combined with the birds or animals are in the Champa art and Vietnamese art .

The architectural style ChampaSua change

Po Nagar

Hoa Lai style and Dong Duong style ( 9th century )

The two remaining towers this style colonnades and the door arches facing refreshed . The band works decorate with many graphics . The most typical factors for Hoa Lai style ( the first half of the 9th century ) the arch is more rounded nose covered up the real door , and the examination of the price . The columns in the door frame octagonal sandstone decorated with a leaf-shaped bend of the road . Between two pillars , ornamental tiles vegetation patterns . At the bottom of the pillars are lined miniature architecture including the embossed image . All Hoa Lai tower giving a formal beauty and freshness . And in Dong Duong style ( half after the 9th century ) , the decorated trees are turned into the flower outward . The classical perception of stroke and glide ratio at Hoa Lai style disappeared and Dong Duong tower becomes stronger.

My Son A1 style ( 10th century )

This style represents the most complete , the most perfect towers in My Son A1 . The column on the vertical wall facing into a double . Standing between two columns facing the statue . The arch -shaped complex but not carved anything . Ministry of dual valances , decorative stone images carved corner perforation . The main body of the tower is shaped building towering over the floor and gradually scaled back . The style characteristic of Dong Duong Hoa Lai and no longer found in the towers of My Son A1 style .

Binh Dinh style ( 11-13 century )

After a series of political movements since the beginning of the 11th century , the political center of the Champa moved into Binh Dinh and from there , Champa art style new towers appeared : Binh Dinh style . If the language of the art of Champa tower before the style architectural elements , the lines are going on in this style is that the array block : arch collapse and soaring up into a spear shape , the tower small roll on the floor into the dark mass , health , the tangent cylinder recordings into a flat block , side wall near the living .

Characteristic of the tower ChampaSua change

A detailed architecture of MAN ( the late TK . 12 , TK . 13th ) . Artifacts of the Guimet Museum , France .

    All towers are mainly brick or brick . Brick red roses , dark red , before being baked with high porosity , built without mortar vessels and sculpture can be directly on the brick .

    There are few greater height three times the horizontal line towers . Percentage of humanity tower , meaning it is derived from the people.

    The tower has been scaled down tip or supply shock .

    The architectural decoration , sculpture taking rhythmic , repeatable and uniform , was waiting .

    Most of the towers have turned to the east gate , the other side is false door , which is placed on the main door .

    In accordance with the prototype tower worship Siva , is symbolic of Yoni and Linga idols are made of sandstone .

    Towers are usually placed in the open position , a high hill , not close to where people live.

The task of building the tower

    Prepare binder .

    Molded brick predestined . 1st -baked bricks .

    Tetris tower modeled by an adhesive .

    Nung tower .

    Honed , sculpture and decorative and complete the entire tower block .

Value of Champa architecture towers

    The Champa temple tower fully reflect the true situation and Champa culture from an early stage to acquire the cultural influence of India adapted for the stage , followed by a strong rebound variable and indigenous and communication save often culturally besides economic - political adjacent to the nation .

    The value of these artistic sculpture , in addition to helping better the temples also have special cultural significance , making further research on dating , style and function of the towers .