§Ò C¦¥NG CÊP THO¸T N¦íC

1. C¸c hÖ thèng cÊp n­íc, ph©n lo¹i vµ lùa chän

a. HTCN lµ tæ hîp c¸c c«ng tr×nh thu n­íc, vËn chuyÓn n­íc, xö lý n­íc, ®iÒu hoµ vµ ph©n phèi n­íc tíi ®èi t­îng sö dông n­íc

S¬ ®å hÖ thèng cÊp n­íc trùc tiÕp

1.      Nguån n­íc: n­íc mÆt hoÆc n­íc ngÇm

2.      C«ng tr×nh thu + Tr¹m b¬m cÊp 1: thu n­íc tõ nguån vµ b¬m lªn tr¹m xö lý

3.      Tr¹m xö lý: lµm s¹ch n­íc nguån ®¹t yªu cÇu chÊt l­îng sö dông

4.      BÓ chøa n­íc s¹ch: ®iÒu hoµ l­u l­îng gi÷a tr¹m b¬m cÊp 1 vµ cÊp 2

5.      Tr¹m b¬m cÊp 2: ®­a n­íc ®· xö lý tõ bÓ chøa n­íc s¹ch ®Õn m¹ng l­íi tiªu dïng

6.      §µi n­íc: ®iÒu hoµ l­u l­îng gi÷a tr¹m b¬m cÊp 2 vµ m¹ng l­íi tiªu dïng

7.      M¹ng l­íi truyÒn dÉn vµ ph©n phèi: gåm m¹ng cÊp 1 truyÒn dÉn, m¹ng cÊp 2 ph©n phèi vµ m¹ng cÊp 3 ®Êu nèi víi c¸c èng cÊp vµo nhµ.

b. C¸c yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi mét hÖ thèng cÊp n­íc lµ:

- B¶o ®¶m ®­a ®Çy ®ñ vµ liªn tôc l­îng n­íc cÇn thiÕt ®Õn c¸c n¬i tiªu dïng.

- B¶o ®¶m chÊt l­îng n­íc ®¸p øng c¸c yªu cÇu sö dông

- Gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý rÎ

- Thi c«ng vµ qu¶n lý dÔ dµng thuËn tiÖn, cã kh¶ n¨ng tù ®éng ho¸ vµ c¬ giíi ho¸ viÖc khai th¸c, xö lý vµ vËn chuyÓn n­íc.

c. Ph©n loai hÖ thèng cÊp n­íc

- Theo ®èi t­îng phôc vô:

+ HTCN ®« thÞ

+ HTCN khu c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp

+ HTCN ®­êng s¾t

- Theo chøc n¨ng phôc vô:

+ HTCN sinh ho¹t

+ HTCN s¶n xuÊt

+ HTCN ch÷a ch¸y

- Theo ph­¬ng ph¸p sö dông n­íc:

+ HTCN trùc tiÕp:n­íc dïng xong th¶i ®i ngay

+ HTCN tuÇn hoµn: n­íc ch¶y tuÇn hoµn trong mét chu tr×nh kÝn. HÖ thèng nµy tiÕt kiÖm n­íc v× chØ cÇn bæ sung mét phÇn n­íc hao hôt trong qu¸ tr×nh tuÇn hoµn, th­êng dïng trong c«ng nghiÖp

+ HTCN dïng l¹i: n­íc cã thÓ dïng l¹i mét vµi lÇn råi míi th¶i ®i, th­êng ¸p dông trong c«ng nghiÖp.   

- Theo nguån n­íc:

+ HTCN ngÇm         

+ HTCN mÆt

- Theo nguyªn t¾c lµm viÖc:

+ HTCN cã ¸p: n­íc ch¶y trong èng chÞu ¸p lùc do b¬m hoÆc bÓ chøa n­íc trªn cao t¹o ra

+ HTCN tù ch¶y (kh«ng ¸p): n­íc tù ch¶y theo èng hoÆc m­¬ng hë do chªnh lÖch ®Þa h×nh

- Theo ph¹m vi cÊp n­íc:

+ HTCN thµnh phè

+ HTCN khu d©n c­, tiÓu khu nhµ ë

+ HTCN n«ng th«n

- Theo ph­¬ng ph¸p ch÷a ch¸y:

+ HÖ thèng ch÷a ch¸y ¸p lùc thÊp: ¸p lùc n­íc ë m¹ng l­íi ®­êng èng cÊp n­íc thÊp nªn ph¶i dïng b¬m ®Æt trªn xe ch÷a ch¸y nh»m t¹o ra ¸p lùc cÇn thiÕt ®Ó dËp t¾t ®¸m ch¸y. B¬m cã thÓ hót trùc tiÕp tõ ®­êng èng thµnh phè hay tõ thïng chøa n­íc trªn xe ch÷a ch¸y.

+ HÖ thèng ch÷a ch¸y ¸p lùc cao: ¸p lùc n­íc trªn m¹ng l­íi ®­êng èng ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi mäi n¬i ch÷a ch¸y, do ®ã ®éi phßng ch¸y ch÷a ch¸y chØ viÖc l¾p èng v¶i gai vµo häng ch÷a ch¸y trªn m¹ng l­íi ®­êng èng ®Ó lÊy n­íc ch÷a ch¸y.

d. Lùa chän HTCN: cã 3 yÕu tè c¬ b¶n

- §iÒu kiÖn tù nhiªn: nguån n­íc, ®Þa h×nh, khÝ hËu,…

- Yªu cÇu cña ®èi t­îng dïng n­íc: l­u l­îng, chÊt l­îng, ¸p lùc,…

- Kh¶ n¨ng thùc thi: khèi l­îng x©y dùng vµ thiÕt bÞ kü thuËt, thêi gian, gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý.

 §Ó cã 1 s¬ ®å HTCN tèt, hîp lý cÇn so s¸nh kinh tÕ, kü thuËt nhiÒu ph­¬ng ¸n, ph¶i tiÕn hµnh so s¸nh toµn bé còng nh­ tõng bé phËn cña s¬ ®å ®Ó cã ®­îc s¬ ®å hÖ thèng hîp lý, hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

2. C¸c lo¹i nguån n­íc

     Khi thiÕt kÕ HTCN, vÊn ®Ò quan träng nhÊt lµ lùa chän nguån n­íc. Cã 3 lo¹i nguån n­íc ®­îc sö dông vµo môc ®Ých cÊp n­íc trong HTCN:

- N­íc mÆt: n­íc s«ng ngßi, ao hå, biÓn,…

- N­íc ngÇm:  m¹ch n«ng, m¹ch s©u, giÕng phun,…

- N­íc m­a

2.1. Nguån n­íc mÆt

     N­íc mÆt chñ yÕu còng do n­íc m­a cung cÊp, ngoµi ra cã thÓ do tuyÕt tan trªn nói cao ë th­îng nguån ch¶y xuèng.

a. ChÊt l­îng:

* N­íc s«ng:

- Dao ®éng theo mïa vµ theo vïng ®Þa lý:

+ Hµm l­îng cÆn cao vµo mïa m­a

+ Vµo mïa lò, ®é ®ôc cao, hµm l­îng cÆn lín vµ thay ®æi theo tõng thêi kú, cuèi nguån th­êng ®ôc h¬n th­îng nguån.

- Chøa nhiÒu chÊt h÷u c¬ vµ vi trïng do:

+ X¸c ®éng, thùc vËt vµ c¸c chÊt bÈn trªn bÒ mÆt tr«i theo dßng ch¶y t¹o nªn

+ ChÞu ¶nh h­ëng cña n­íc th¶i ®« thÞ vµ khu c«ng nghiÖp x¶ vµo

- Cã ®é mµu cao khi th­îng nguån cã nhiÒu ®Çm lÇy

- Th­êng chøa c¸c chÊt hoµ tan, hµm l­îng kho¸ng chÊt trung b×nh, thÊp (500 - 200 mg/l), ion HCO­3- vµ Ca2+ chiÕm tû lÖ hoµ tan trong n­íc lín

* N­íc ao, hå:

- Th­êng cã hµm l­îng cÆn nhá h¬n s«ng vµ kh¸ æn ®Þnh. Tuy nhiªn, hµm l­îng cÆn còng dao ®éng theo mïa, mïa m­a lín, mïa kh« nhá vµ ®Þa h×nh, vïng ven hå Ýt æn ®Þnh h¬n vïng xa bê vµ gi÷a hå.

- Th­êng cã ®é mµu cao do c¸c t¹p chÊt h÷u c¬ vµ phï du rong t¶o nhiÒu.

* N­íc biÓn: cã chøa nhiÒu muèi NaCl vµ nhiÒu phï du rong t¶o, nhÊt lµ vïng n­íc gÇn bê.

b. Tr÷ l­îng:

     §ñ ®Ó cÊp cho sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt

2.2. Nguån n­íc ngÇm

- N­íc ngÇm t¹o thµnh bëi n­íc m­a r¬i trªn mÆt ®Êt, thÊm qua c¸c líp ®Êt ®­îc läc s¹ch vµ gi÷ l¹i trong c¸c líp  ®Êt chøa n­íc, gi÷a c¸c líp c¶n n­íc. Líp ®Êt gi÷ n­íc th­êng lµ c¸t, sái, cuéi hoÆc lÉn lén c¸c thø trªn víi c¸c cì h¹t vµ thµnh phÇn kh¸c nhau. Líp ®Êt c¶n n­íc th­êng lµ ®Êt sÐt, ®Êt thÞt..., ngoµi ra n­íc ngÇm cßn do n­íc thÊm qua ®¸y, thµnh s«ng hå t¹o ra.

- N­íc ngÇm cã ­u ®iÓm lµ rÊt trong s¹ch (hµm l­îng cÆn nhá, Ýt vi trïng...), xö lý ®¬n gi¶n nªn gi¸ thµnh rÎ, cã thÓ x©y dùng ph©n t¸n nªn ®­êng kÝnh èng nhá vµ b¶o ®¶m an toµn cÊp n­íc.

- Nh­îc ®iÓm cña nã lµ th¨m dß l©u, khã kh¨n, ®«i khi chøa nhiÒu s¾t vµ bÞ nhiÔm mÆn nhÊt lµ c¸c vïng ven biÓn, khi ®ã viÖc xö lý t­¬ng ®èi khã kh¨n vµ phøc t¹p.

a. ChÊt l­îng

- N­íc ngÇm do n­íc m­a thÊm vµo ®Êt qua c¸c tÇng chøa n­íc nªn n­íc ngÇm cã hµm l­îng chÊt l¬ löng nhá

- Th­êng cã c¸c kho¸ng chÊt: Fe, Mn, hµm l­îng kim lo¹i phô thuéc vµo cÊu t¹o ®Þa chÊt tõng khu vùc nh­ng ®Òu lín h¬n tiªu chuÈn cho phÐp

- NhiÖt ®é æn ®Þnh: 18 - 270­­C

- Nh×n chung chÊt l­îng tèt h¬n n­íc mÆt

- Tuú theo vÞ trÝ vµ ®é s©u cña giÕng ®µo hoÆc giÕng khoan mµ ta thu ®­îc c¸c lo¹i n­íc ngÇm sau ®©y:

+ N­íc ngÇm kh«ng ¸p: th­êng lµ n­íc ngÇm m¹ch n«ng, ë ®é s©u 3 - 10m. Lo¹i nµy th­êng bÞ  nhiÔm bÈn nhiÒu, tr÷ l­îng Ýt vµ chÞu ¶nh h­ëng trùc tiÕp cña thêi tiÕt.

+ N­íc ngÇm cã ¸p: th­êng lµ n­íc ngÇm m¹ch s©u h¬n 20m, chÊt l­îng n­íc tèt h¬n vµ tr÷ l­îng n­íc t­¬ng ®èi phong phó. T¹i vÞ trÝ nµo ®ã khi khoan ta sÏ thu ®­îc giÕng phun.

b. Tr÷ l­îng: Cã 2 lo¹i tr÷ l­îng:

- Tr÷ l­îng khai th¸c: hiÖn ®ang khai th¸c kho¶ng 14,8 triÖu m3

- Tr÷ l­îng tiÒm n¨ng: ®­îc ®¸nh gi¸ trªn c¬ së tÝnh to¸n tr÷ l­îng ®éng tù nhiªn

2.3. Nguån n­íc m­a

     T¹i c¸c vïng nói cao thiÕu n­íc, c¸c vïng n«ng th«n vµ c¸c vïng h¶i ®¶o thiÕu n­íc ngät thi n­íc m­a  lµ nguån n­íc quan träng ®Ó cÊp cho c¸c ®¬n vÞ nhá hoÆc c¸c gia ®×nh. N­íc m­a t­¬ng ®èi trong s¹ch, tuy nhiªn nã còng bÞ nhiÔm bÈn do r¬i qua kh«ng khÝ, m¸i nhµ... nªn mang theo bôi vµ c¸c chÊt bÈn kh¸c. N­íc m­a thiÕu c¸c muèi kho¸ng cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn c¬ thÓ ng­êi vµ ®éng vËt. Víi l­îng m­a trung b×nh kho¶ng 1.500 - 2.000mm/n¨m  nguån n­íc m­a ë n­íc ta kh¸ phong phó.

2.4. Lùa chän nguån n­íc

    Dùa trªn c¬ së so s¸nh kinh tÕ kü thuËt c¸c ph­¬ng ¸n, l­u ý c¸c vÊn ®Ò sau:

- Nguån n­íc ph¶i ®ñ l­u l­îng khai th¸c nhiÒu n¨m

- ChÊt l­îng ph¶i ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÖ sinh theo TCXD - 33 - 85, ­u tiªn nguån xö lý Ýt dïng ho¸ chÊt

- Nguån n­íc gÇn n¬i tiªu thô

3. Ph©n biÖt sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a d©y truyÒn xö lý n­íc mÆt vµ n­íc ngÇm

     ( Mäi ng­êi tù lµm nhÐ ! )

4. C¸c lo¹i s¬ ®å m¹ng l­íi cÊp n­íc. ¦u, nh­îc ®iÓm, ph¹m vi ¸p dông

 * MLCN lµ 1 bé phËn cña HTCN, chiÕm tõ 50 – 70% gi¸ thµnh x©y dùng toµn hÖ thèng

 * S¬ ®å m¹ng l­íi lµ s¬ ®å h×nh häc trªn mÆt b»ng quy ho¹ch kiÕn tróc, gåm èng chÝnh, èng nh¸nh vµ ®­êng kÝnh cña chóng

 * MLCN gåm 3 lo¹i:

- M¹ng l­íi côt: chØ cã thÓ cÊp n­íc cho c¸c ®iÓm dïng n­íc theo 1 h­íng

+ ¦u ®iÓm: gi¸ thµnh x©y dùng m¹ng l­íi rÎ, tæng chiÒu dµi toµn m¹ng l­íi ng¾n

+ Nh­îc ®iÓm: møc ®é an toµn cÊp n­íc thÊp

+ ¸p dông: cho c¸c thÞ trÊn, khu d©n c­ nhá, nh÷ng ®èi t­îng dïng n­íc t¹m thêi

S¬ ®å m¹ng l­íi côt

- M¹ng l­íi vßng (m¹ng l­íi khÐp kÝn): trªn ®ã, t¹i mçi ®iÓm cã thÓ cÊp n­íc tõ 2 hay nhiÒu phÝa

+ ¦u ®iÓm: m¹ng l­íi vßng ®¶m b¶o cÊp n­íc an toµn, gi¶m ®¸ng kÓ hiÖn t­îng n­íc va

+ Nh­îc ®iÓm: tèn nhiÒu ®­êng èng vµ gi¸ thµnh x©y dùng cao

+ ¸p dông: réng r·i ®Ó cÊp n­íc cho c¸c thµnh phè, khu c«ng nghiÖp

S¬ ®å m¹ng l­íi vßng

- M¹ng l­íi vßng vµ côt kÕt hîp

 * Lùa chän s¬ ®å m¹ng l­íi: c¨n cø vµo quy m« thµnh phè hay khu vùc cÊp n­íc, møc ®é yªu cÇu cÊp n­íc liªn tôc, h×nh d¹ng vµ ®Þa h×nh ph¹m vi thiÕt kÕ, sù ph©n bè c¸c ®èi t­îng dïng n­íc, vÞ trÝ ®iÓm lÊy n­íc tËp trung cã c«ng suÊt lín, vÞ trÝ nguån n­íc,…

5. C¸c dÆc ®iÓm cÇn chó ý khi thiÕt kÕ hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dung

     HTCN trªn c«ng tr­êng x©y dùng th­êng chØ dïng t¹m thêi trong thêi gian thi c«ng x©y dùng, sau nµy sÏ dêi ®i. Do ®ã khi thiÕt kÕ hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dung cÇn chó ý c¸c dÆc ®iÓm sau:

- NÕu c«ng tr­êng thuéc ph¹m vi ®« thÞ ®· cã HTCN sinh ho¹t th× cÇn xem xÐt tíi nguån cÊp n­íc sinh ho¹t cho c«ng nh©n tõ HTCN ®« thÞ

- NÕu c«ng tr­êng x©y dùng trong t­¬ng lai sÏ cã HTCN sinh ho¹t th× cÇn kÕt hîp x©y dùng 1 lÇn ®ång thêi víi HTCN sinh ho¹t cña c«ng tr­êng

- NÕu c«ng tr­êng n»m riªng biÖt ®éc lËp víi HTCN ®« thÞ, khu cÊp n­íc th× ph¶i t×m nguån n­íc cho c¶ sinh ho¹t vµ thi c«ng

+ N­íc ngÇm cho sinh ho¹t

+ N­íc ao hå, s«ng l¹ch cËn kÒ cho thi c«ng, ch÷a ch¸y

- V× lµ HTCN t¹m thêi nªn c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng cÇn nghiªn cøu, thiÕt kÕ, x©y dùng víi tÝnh chÊt ph©n t¸n, sö dông vËt liÖu rÎ tiÒn, c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt theo tÝnh chÊt t×nh huèng

+ C«ng tr×nh thu kh«ng x©y dùng cè ®Þnh mµ t×m c¸c gi¶i ph¸p t¹m thêi

+ §­êng èng cã thÓ dïng c¶ tre, nhùa,thÐp,cao su… vµ cã thÓ ®Æt ngÇm hoÆc næi

+ §µi n­íc cã thÓ lµm b»ng gç s¬n chèng thÊm, thÐp dÆt trªn c¸c cét gç cã gi»ng ®Ó t¨ng ®é bÒn v÷ng

+ C¸c bÓ chøa x©y g¹ch, l¸ng v÷a xi m¨ng 2 mÆt hoÆc chØ cÇn mÆt trong

+ N­íc ch÷a ch¸y cã thÓ chøa, dù tr÷ trong c¸c hå tù nhiªn hoÆc hè ®µo cã gia c«ng chèng thÊm b»ng bïn sÐt,…

+ Xö lý n­íc dïng nh÷ng c«ng tr×nh l¾ng, läc ®¬n gi¶n, khi cÇn thiÕt cã thÓ sö dông c¸c tr¹m xö lý n­íc di ®éng c«ng suÊt thiÕt kÕ 5 - 20 m3/h n­íc ngoµi s¶n xuÊt hoÆc xö lý b»ng bÓ l¾ng läc s¬ bé hoÆc ®¸nh phÌn trong c¸c bÓ chøa n­íc

S¬ ®å hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dùng

6. HÖ thèng cÊp n­íc trong nhµ

6.1 C¸c s¬ ®å cña HTCN, ph¹m vi ¸p dông:

- HTCN ®¬n gi¶n kh«ng cã kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi hoµn toµn ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi mäi thiÕt bÞ dïng n­íc

- HTCN ®¬n gi¶n cã kÐt n­íc: ¸p dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn, trong c¸c giê dïng n­íc Ýt n­íc cung cÊp cho c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh trong nhµ vµ dù tr÷ vµo kÐt n­íc, cßn trong c¸c giê cao ®iÓm dïng n­íc nhiÒu th× kÐt n­íc sÏ cung cÊp cho c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh. KÐt lµm nhiÖm vô dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp l¹i khi thiÕu.

- HTCN t¨ng ¸p trùc tiÕp, cã hoÆc kh«ng cã kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn hoÆc hoµn toµn kh«ng ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh trong nhµ

   S¬ ®å cÊp n­íc t¨ng ¸p trùc tiÕp                    S¬ ®å cÊp n­íc cã bÓ chøa, tr¹m b¬m vµ kÐt n­íc

- HTCN cã bÓ chøa n­íc ngÇm, tr¹m b¬m vµ kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi hoµn toµn  kh«ng ®¶m b¶o, ®ång thêi l­u l­îng n­íc l¹i kh«ng ®Çy ®ñ, ®­êng èng bªn ngoµi nhá, n­íc ch¶y Ýt mµ ta kh«ng thÓ b¬m trùc tiÕp tõ ®­êng èng vµo ®­îc

- HTCN cã tr¹m b¬m khi nÐn: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn mµ kh«ng thÓ x©y dùng kÐt n­íc ®­îc v× dung tÝch qu¸ lín kh«ng cã lîi vÒ mÆt kÕt cÊu hoÆc mü quan kiÕn tróc

6.1 X¸c ®Þnh l­u l­îng n­íc

* §­¬ng l­îng cña 1 sè thiÕt bÞ vÖ sinh:

    ChËu röa  mÆt:  0,33

    ¢u xÝ treo t­êng:  0,5

    Vßi hoa sen:  0,67

    Vßi tiÓu:  0,17

- Nhµ ë gia ®×nh:

     Trong ®ã

             q: l­u l­îng tÝnh to¸n cho tõng ®o¹n èng, l/s

             a: ®¹i l­îng phô thuéc vµo tiªu chuÈn dïng n­íc, lÊy theo b¶ng

             k: hÖ sè phô thuéc vµo tæng sè ®­¬ng l­îng N, lÊy theo b¶ng

             N: tæng sè ®­¬ng l­îng cña ng«i nhµ hay ®o¹n èng tÝnh to¸n

B¶ng trÞ sè a

TCDN

100

125

150

200

250

300

350

400

a

2,2

2,16

2,15

2,14

2,05

2

1.9

1,85

B¶ng trÞ sè k

Tæng sè ®­¬ng l­îng N

≤ 300

301-500

501-800

801-1200

> 1200

k

0,002

0,003

0,004

0,005

0,006

- Nhµ c«ng céng:

      a: hÖ sè phô thuéc vµo chøc n¨ng ng«i nhµ

B¶ng trÞ sè a

HÖ sè

Nhµ trÎ mÉu gi¸o

BÖnh viÖn ®a khoa

C¬ quan hµnh chÝnh, cöa hµng

Tr­êng häc

BÖnh viÖn, nhµ an d­ìng, ®iÒu d­ìng

Kh¸ch s¹n, nhµ ë tËp thÓ

a

1,2

1,4

1,5

1,8

2

2.5

- C¸c nhµ ®Æc biÖt kh¸c: gåm phßng kh¸n gi¶, luyÖn tËp thÓ thao, nhµ ¨n tËp thÓ, cöa hµng ¨n uèng, xÝ nghiÖp chÕ biÕn thøc ¨n, t¾m c«ng céng, c¸c phßng sinh ho¹t cña xÝ nghiÖp,…

             q0: l­u l­îng tÝnh to¸n cho 1 dông cô vÖ sinh, l/s

             n: sè dông cô vÖ sinh cïng lo¹i

            b: hÖ sè ho¹t ®éng ®ång thêi cña c¸c dông cô vÖ sinh

§­êng kÝnh èng theo tæng sè ®­¬ng l­îng

Tæng sè ®­¬ng l­îng N

≤ 3

6

12

20

D (mm)

15

20

25

32

7. CÊu t¹o, vÞ trÝ, chøc n¨ng cña kÐt n­íc vµ bÓ chøa

7.1, KÐt n­íc

- CÊu tao:

+ KÐt n­íc cã thÓ x©y b»ng g¹ch, bª t«ng, bª t«ng cèt thÐp hoÆc b»ng thÐp tÊm

+ H×nh d¸ng kÐt cã thÓ d¹ng trßn, ch÷ nhËt, h×nh vu«ng

+ KÐt n­íc ®­îc trang bÞ c¸c lo¹i èng gièng nh­ ®µi n­íc: èng dÉn n­íc lªn xuèng, èng trµn, èng x¶ kh« kÐt, th­íc ®o hay èng tÝn hiÖu mùc n­íc trong kÐt

+ Dung tÝch kÐt n­íc kh«ng nhá h¬n 5% l­u l­îng n­íc ngµy ®ªm khi ®ãng më m¸y b¬m b»ng tù ®éng vµ còng kh«ng lín h¬n 20% khi ®ãng më b»ng tay. Tuy nhiªn, dung tÝch kÐt kh«ng nªn v­ît qu¸ 20 – 25m3/1 kÐt

- VÞ trÝ: kÐt th­êng ®Æt trong hÇm m¸i, trªn s©n th­îng hay trªn l«ng cÇu thang. Cã thÓ g¾n liÒn víi kÕt cÊu m¸i hoÆc ®Æt trªn sµn, gèi hoÆc cét ®ì b»ng gç hoÆc bª t«ng. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c kÐt n­íc, gi÷a thµnh kÐt víi c¸c kÕt cÊu nhµ kh«ng nhá h¬n 0,7m

- Chøc n¨ng: kÐt n­íc ®­îc x©y dung khi ¸p lùc n­íc ë ngoµi nhµ kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn hoÆc hoµn toµn kh«ng ®¶m b¶o. KÐt n­íc cã nhiÖm vô ®iÒu hoµ n­íc, tøc lµ dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp n­íc khi thiÕu, ®ång thêi t¹o ¸p ®Ó ®­a n­íc ®Õn c¸c n¬i tiªu dïng. Ngoµi ra, chØ lµm nhiÖm vô dù tr÷ 1 l­îng n­íc cho ch÷a ch¸y ban ®Çu: 5 – 10 phót

7.1, BÓ chøa

- CÊu tao:

+ BÓ chøa n­íc cã thÓ x©y dùng b»ng g¹ch, ®æ b»ng bª t«ng cèt thÐp

+ MÆt b»ng h×nh trßn hoÆc ch÷ nhËt

+ BÓ chøa ®­îc trang bÞ c¸c lo¹i èng nh­: èng dÉn n­íc vµo, n­íc ra, èng x¶ cÆn, th­íc ®o hay èng tÝn hiÖu mùc n­íc trong bÓ

+ Dung tÝch bÓ chøa b»ng 1 – 2 lÇn l­u l­îng n­íc tÝnh to¸n ngµy ®ªm vµ l­u l­îng 3h ch÷a ch¸y

- VÞ trÝ: bÓ chøa cã thÓ ®Æt trong hoÆc ngoµi nhµ vµ cã thÓ ®Æt ch×m hoÆc næi

- Chøc n¨ng: Khi ¸p lùc n­íc ngoµi phè < 6m th× cÇn x©y dùng bÓ chøa n­íc. BÓ chøa n­íc cã nhiÖm vô dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp n­íc khi thiÕu

8. C¸c s¬ ®å cña hÖ thèng tho¸t n­íc, ph¹m vi ¸p dông tõng lo¹i s¬ ®å

a. S¬ ®å HTTN chung

- Lµ hÖ thèng mµ tÊt c¶ c¸c lo¹i n­íc th¶i (sinh ho¹t, s¶n xuÊt vµ n­íc m­a) ®­îc x¶ chung vµo 1 m¹ng l­íi vµ vËn chuyÓn ®Õn c«ng tr×nh xö lý tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn

- ¦u ®iÓm:

+ §¶m b¶o vÖ sinh nhÊt v× tÊt c¶ c¸c lo¹i n­íc ®Òu ®­îc xö lý tr­íc khi ra s«ng hå

+ Cã duy nhÊt 1 m¹ng l­íi trong ®« thÞ

- Nh­îc ®iÓm:

+ KÝch th­íc cèng vµ c«ng tr×nh ®¬n vÞ lín nªn ®ßi hái vèn ®Çu t­ ban ®Çu lín

+ Qu¶n lý phøc t¹p

+ ChÕ ®é lµm viÖc cña hÖ thèng kh«ng æn ®Þnh

- Ph¹m vi ¸p dông: ®èi víi nh÷ng ®« thÞ n»m c¹nh nguån tiÕp nhËn lín hay trong thêi kú ®Çu x©y dùng ®« thÞ khi ch­a cã ph­¬ng ¸n tho¸t n­íc hîp lý

b. S¬ ®å HTTN riªng hoµn toµn

- Lµ s¬ ®å cã 2 hay nhiÒu m¹ng l­íi tho¸t n­íc riªng biÖt, 1 m¹ng l­íi dïng ®Ó vËn chuyÓn n­íc bÈn nhiÒu (vÝ dô: n­íc th¶i sinh ho¹t) tr­íc khi x¶ vµo nguån ph¶i qua tr¹m xö lý, 1 m¹ng l­íi dïng ®Ó vËn chuyÓn n­íc bÈn Ýt (vÝ dô n­íc m­a) th× cho x¶ trùc tiÕp vµo nguån tiÕp nhËn

- ¦u ®iÓm:

+ Gi¶m vèn ®Çu t­ x©y dùng ®ît ®Çu

+ ChÕ ®é lµm viÖc cña hÖ thèng æn ®Þnh

+ C«ng t¸c qu¶n lý duy tr× hiÖu qu¶

- Nh­îc ®iÓm:

+ KÐm vÖ sinh h¬n HTTN chung nh­ng vÉn ®¶m b¶o yªu cÇu

+ Tån t¹i nhiÒu hÖ thèng c«ng tr×nh vµ m¹ng l­íi trong ®« thÞ

+ Tæng gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý cao

- Ph¹m vi ¸p dông: phï hîp khu ®« thÞ vµ c«ng nghiÖp x©y dùng tiÖn nghi

c. S¬ ®å HTTN nöa riªng

- Lµ hÖ thèng th­êng cã 2 hÖ thèng cèng ngÇm. Trong ®ã, 1 hÖ thèng cèng chung ®Ó vËn chuyÓn n­íc th¶i sinh ho¹t, n­íc s¶n xuÊt quy ­íc lµ bÈn, n­íc m­a bÈn ®Ó ®­a ®Õn tr¹m xö lý tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn; 1 hÖ thèng cèng ngÇm kh¸c dïng ®Ó dÉn n­íc m­a s¹ch vµ n­íc s¶n xuÊt quy ­íc lµ s¹ch x¶ trùc tiÕp ra s«ng, hå

   §Ó thùc hiÖn viÖc t¸ch n­íc bÈn vµ n­íc s¹ch th× chç giao nhau cña 2 m¹ng l­íi cèng ngÇm x©y dùng giÕng trµn t¸ch n­íc ®Ó thu nhËn l­îng n­íc m­a bÈn ban ®Çu cïng víi n­íc sinh ho¹t, s¶n xuÊt dÉn lªn c«ng tr×nh xö lý. Vµ khi m­a to hay ë thêi gian cuèi cña c¸c trËn m­a, l­u l­îng n­íc m­a lín, cã thÓ trµn qua miÖng x¶ cña giÕng trµn , t¸ch vµ x¶ ra s«ng hå c¹nh ®ã

- ¦u ®iÓm: vÖ sinh tèt

- Nh­îc ®iÓm: gÝa thµnh x©y dùng cao, qu¶n lý phøc t¹p nªn Ýt ®­îc sö dông

- Ph¹m vi ¸p dông: + N¬i yªu cÇu t¨ng c­êng b¶o vÖ m«i tr­êng

                               + §« thÞ cã d©n sè > 50 ngh×n

d. S¬ ®å HTTN hçn hîp

- Lµ sù kÕt hîp cña c¸c HTTN kÓ trªn, th­êng gÆp ë c¸c thµnh phè c¶i t¹o.

- Ph¹m vi ¸p dông: ®« thÞ lín x©y dùng vµ c¶i t¹o HTTN, cã nhiÒu møc ®é tiÖn nghi vµ ®Þa h×nh kh¸c nhau

9. NhiÖm vô cña HTTN- ph©n lo¹i n­íc th¶i

- HTTN lµ tæ hîp nh÷ng c«ng tr×nh thiÕt bÞ vµ c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt ®­îc tæ chøc ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô tho¸t n­íc

- NhiÖm vô cña HTTN lµ: thu gom, vËn chuyÓn nhanh chãng mäi lo¹i n­íc th¶i ra khái khu d©n c­, xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp, ®ång thêi xö lý vµ khö trïng ®¹t yªu cÇu vÖ sinh tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn

+ N­íc th¶i: lµ n­íc ®· sö dông cho c¸c nhu cÇu kh¸c nhau cã lÉn thªm chÊt bÈn, lµm thay ®æi tÝnh chÊt ho¸ - sinh - lý so víi ban ®Çu

+ N­íc th¶i chøa nhiÒu chÊt h÷u c¬ dÔ thèi r÷a, lµ m«i tr­êng tèt cho sù ph¸t triÓn cña vi sinh vËt, kÓ c¶ vi sinh vËt g©y bÖnh. Sù tÝch luü n­íc th¶i trªn mÆt ®Êt vµ trong lßng ®Êt, ë c¸c nguån n­íc mÆt sÏ g©y « nhiÔm m«i tr­êng bao quanh vµ c¶ khÝ quyÓn. KÕt qu¶ lµ kh«ng thÓ sö dông nguån n­íc mÆt, n­íc ngÇm bÞ « nhiÔm cho c¸c môc tiªu ¨n uèng, sinh ho¹t vµ kinh tÕ. §ã lµ nguyªn nh©n sinh ra bÖnh dÞch, truyÒn nhiÔm

+ §Ó ®¶m b¶o vÖ sinh ®« thÞ vµ c¸c ®iÓm d©n c­, c«ng ngiÖp , ph¶i thu dÉn mét c¸ch nhanh chãng n­íc th¶i ra khái ph¹m vi ®« thÞ vµ xö lý, khö trïng sau ®ã

- Ph©n lo¹i n­íc th¶i: Tuú theo nguån gèc tÝnh chÊt cña nguån NT mµ chia ra 3 lo¹i chÝnh sau:

+ NT SH: th¶i ra tõ c¸c chËu röa,... chøa nhiÒu chÊt bÈn h÷u c¬ vµ vi trïng

+ NT SX: th¶i ra sau qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt phô thuéc vµo tõng lo¹i c«ng nghiÖp, nguyªn liÖu tiªu thô vµ c«ng nghÖ

    NTSX chia thµnh 2 lo¹i: n­íc bÞ nhiÔm bÈn nhiÒu( n­íc bÈn), n­íc bÞ nhiÔm bÈn Ýt (n­íc s¹ch)

+ N­íc m­a: r¬i xuèng ch¶y trªn bÒ mÆt ®­êng, khu d©n c­ hay xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp bÞ nhiÔm bÈn nhÊt lµ l­îng n­íc m­a ban ®Çu

10. S¬ ®å cÊu t¹o vµ nhiÖm vô cña tõng bé phËn cña s¬ ®å HTTN trong nhµ

* HTTN bªn trong nhµ cã nhiÖm vô thu gom, th¶i c¸c chÊt bÈn t¹o ra trong qu¸ tr×nh sinh ho¹t, vÖ sinh ¨n uèng vµ s¶n xuÊt c¶u con ng­êi còng nh­ dïng ®Ó tho¸t n­íc m­a ra khái ng«i nhµ

* Ph©n biÖt c¸c HTTN bªn trong nhµ:

- HTTN sinh ho¹t

- HTTN s¶n xuÊt

- HTTN m­a

a. S¬ ®å cÊu t¹o HTTN trong nhµ

1.      C¸c thiÕt bÞ vÖ sinh

2.      Xi ph«ng tÊm ch¾n thuû lùc

3.      èng nh¸nh

4.      èng ®øng

5.      èng th¸o

6.      GiÕng th¨m

7.      èng th«ng h¬i

8.      èng tÈy röa

9.      èng kiÓm tra

b. NhiÖm vô cña c¸c bé phËn cña s¬ ®å HTTN trong nhµ

- C¸c thiÕt bÞ vÖ sinh lµm nhiÖm vô thu n­íc th¶i tõ c¸c khu vÖ sinh, nh÷ng n¬i s¶n xuÊt cã n­íc th¶i. C¸c thiªt bÞ vÖ sinh nh­: chËu röa, chËu giÆt, ©u tiÓu, xÝ, l­íi thu, phÔu thu,…

- C¸c thiÕt bÞ ch¾n thuû lùc dïng ®Ó ng¨n mïi vµ h¬i khÝ ®éc x©m thùc vµo phßng vÖ sinh

- èng nh¸nh: dïng ®Ó dÉn n­íc th¶i tõ c¸c dông cô vÖ sinh tíi èng ®øng tho¸t n­íc, cã thÓ ®Æt trªn sµn nhµ, trong sµn nhµ hoÆc d­íi trÇn d¹ng èng treo

- èng ®øng: ®Æt suèt c¸c tÇng nhµ, th­êng bè trÝ ë gãc t­êng, chç tËp trung nhiÒu dông cô vÖ sinh nhÊt lµ xÝ.

   èng ®øng cã thÓ ®Æt hë ngoµi t­êng hoÆc ®Æt kÝn trong hép kü thuËt chung víi c¸c ®­êng èng kh¸c

   èng ®øng ®Æt th¼ng ®øng, nh­ng nÕu lý do cÊu tróc cña ng«i nhµ hoÆc 1 lý do nµo kh¸c th× èng ®øng còng cã thÓ ®Æt 1 ®o¹n ngang víi ®é tiªu chuÈn, khi ®ã kh«ng ®­îc nèi èng nh¸nh vµo ®o¹n ®ã

- èng th¸o: chuyÓn tiÕp tõ èng ®øng d­íi sµn nhµ tÇng 1 hoÆc tÇng hÇm ra giÕng th¨m ngoµi nhµ

   Trªn ®­êng èng th¸o, c¸ch mãng nhµ kho¶ng 3 – 5m cÇn bè trÝ giÕng th¨m

   Gãc ngoÆt gi÷a èng th¸o vµ èng ngoµi nhµ kh«ng ®­îc nhá h¬n 900 theo chiÒu n­íc ch¶y. Cã thÓ nèi 2-3 èng th¸o vµo 1 giÕng th¨m vµ nèi nhiÒu èng ®øng vµo 1 èng th¸o, ®­êng kÝnh èng th¸o ph¶i lín h¬n hoÆc b»ng ®­êng kÝnh èng ®øng; ®éc dèc èng th¸o lÊy lín h¬n ®é dèc tiªu chuÈn 1 chót ®Ó n­íc th¶i ch¶y ra dÔ dµng

- èng th«ng h¬i lµ èng nèi tiÕp èng ®øng ®i qua hÇm m¸i vµ ®Æt cao h¬n m¸i nhµ tèi thiªu lµ 0,7m vµ c¸ch xa cöa sæ, ban c«ng nhµ l¸ng giÒng tèi thiÓu la 4m. èng th«ng h¬i cã nhiÖm vô dÉn c¸c khÝ ®éc, c¸c h¬i nguy hiÓm cã thÓ g©y næ ra khái mang l­íi tho¸t n­íc bªn trong nhµ

- èng tÈy röa, kiÓm tra: th­êng ®Æt ë c¸c tÇng. Trªn c¸c ®o¹n èng n»m ngang cÇn ®Æt c¸c èng tÈy röa vµ kiÓm tra ®Ó tÈy röa vµ th«ng t¾c khi cÇn thiÕt, kho¶ng c¸ch gi÷a chóng lÊy theo quy ®Þnh

11. CÊu t¹o, nguyªn t¾c ho¹t ®éng, vÞ trÝ, c¸ch lùa chän cña bÓ tù ho¹i, ­u ®iÓm, nh­îc ®iÓm cña bÓ tù ho¹i

a. BÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc

- CÊu t¹o:

1. èng th«ng h¬i: ®Ó th«ng h¬i vµ th«ng t¾c. VÞ trÝ èng th«ng h¬i ph¶i ®Æt th¼ng ë vÞ trÝ èng ch÷ T dÉn

    n­íc vµo vµ ra khái bÓ theo 2 c¸ch sau: + èng th«ng h¬i cã thÓ c¾m th¼ng vµo n­íc

                                                                        + èng th«ng h¬i cã thÓ nèi trùc tiÕp víi Tvµo

     2. èng hót cÆn: ph¶i bè trÝ ë ng¨n chøa cÆn

     3. Cöa th«ng khÝ: ®Ó c©n b»ng ¸p suÊt gi÷a c¸c ng¨n, kÝch th­íc (100x100mm) hoÆc (50x50mm)

     4. Cöa th«ng n­íc: ë vÞ trÝ tõ (0,4 – 0,6)H – víi H: lµ chiÒu cao líp n­íc lín nhÊt trong bÓ, H ³ 1.3m;

         kÝch th­íc cöa th«ng n­íc (150x150mm)

     5. Cöa th«ng cÆn: ®­îc ®Æt ë s¸t ®¸y, cã t¸c dông chuyÓn cÆn ®· lªn men sang ng¨n bªn c¹nh ®Ó khi

         hót cÆn tr¸nh hót ph¶i cÆn t­¬i (v× hót cÆn t­¬i ch­a lªn men sÏ g©y « nhiÔm, cÆn ch­a ®­îc xö lý).

         Khi hót cÆn nªn bít l¹i kho¶ng 20% cÆn. KÝch th­íc cöa tèi thiÓu lµ (200x200mm)

- Nguyªn t¾c lµm viÖc: khi n­íc th¶i ®­îc ®­a vµo bÓ --> Trong bÓ x¶y ra 2 qu¸ tr×nh

+ Qu¸ tr×nh l¾ng cÆn: lµ 1 qu¸ tr×nh l¾ng tÜnh víi hiÖu qu¶ l¾ng lín

+ Qu¸ tr×nh lªn men cÆn l¾ng: lµ 1 qu¸ tr×nh lªn men yÕm khÝ. Qu¸ tr×nh nµy phô thuécvµo nhiÖt ®é vµ ®é pH: pH = 4.8 – 8.6 th× vi sinh vËt cã thÓ ho¹t ®éng ®­îc, pH tèi ­u lµ 6 – 7

- c¸ch lùa chän cña bÓ tù ho¹i vµ ­u ®iÓm, nh­îc ®iÓm cña bÓ tù ho¹i: cã 3 c¸ch

+ C¸ch 1: ngay d­íi khu vÖ sinh trong nhµ

   ¦u ®iÓm: tËn dông ®­îc kÕt cÊu cña nhµ, ®­êng èng ng¾n do ®ã Ýt t¾c, nhiÖt ®é trong nhµ æn ®Þnh --> chÕ ®é lµm viÖc tèt h¬n

   Nh­îc ®iÓm: kÕt cÊu mãng cña nhµ ph¶i ®­îc chèng thÊm tèt vµ ph¶i ®­îc l¾p ®Æt ngay tõ khi ®æ mãng nÕu kh«ng sÏ bÞ nøt gi÷a 2 líp cò vµ míi

+ C¸ch 2: bè trÝ riªng ngoµi nhµ, khi ®ã c¸c ­u nh­îc ®iÓm ng­îc l¹i víi c¸ch 1 --> th­êng ¸p dông ®èi víi c¸c c«ng tr×nh chung c­ lo¹i lín, kh¸ch s¹n cã nhiÒu ®¬n nguyªn,…

+ C¸ch 3: ®Æt trong tÇng hÇm, nÕu èng ra cña bÓ thÊp h¬n cèt cèng tho¸t n­íc s©n nhµ th× ph¶i dÆt b¬m ch×m ë 1 ng¨n bªn c¹nh

   ¦u ®iÓm: ®¬n gi¶n vÒ cÊu t¹o, dÔ qu¶n lý, hiÖu qu¶ l¾ng (gi÷ cÆn) cao

   Nh­îc ®iÓm: khi cÆn ph©n huû t¹o thµnh c¸c khÝ CH4, H2S, CO2,… næi lªn trªn mÆt n­íc (c¸c bät khÝ) t¹o thµnh 1 líp mµng. C¸c cÆn ë mµng cã kÝch th­íc rÊt nhá, tù tan ra vµ theo n­íc ch¶y ra ngoµi

b. BÓ tù ho¹i cã ng¨n läc

- Do bÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc khi n­íc ra ®em theo cÆn do bät khÝ næi lªn nªn c¶i tiÕn thµnh bÓ cã ng¨n läc víi hÖ thèng thu n­íc d­íi ®¸y

- CÊu t¹o:

- Nguyªn t¾c lµm viÖc: n­íc tõ bÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc sang ng¨n läc. Nhê vi sinh vËt hiÕu khÝ ho¹t ®éng ë trªn bÒ mÆt sÏ ph©n hñy c¸c mµng cÆn. Do ®ã ®Ó cung cÊp oxy cho qu¸ tr×nh ph©n huû hiÕu khÝ ph¶i lµm nhiÒu èng th«ng h¬i

- ¦u ®iÓm: chÊt l­îng n­íc tèt h¬n

- Nh­îc ®iÓm: qu¶n lý khã (v× dÔ bÞ t¾c sau 1 thêi gian sö dông) vµ ph¶i thay, röa vËt liÖu läc§Ò C¦¥NG CÊP THO¸T N¦íC

1. C¸c hÖ thèng cÊp n­íc, ph©n lo¹i vµ lùa chän

a. HTCN lµ tæ hîp c¸c c«ng tr×nh thu n­íc, vËn chuyÓn n­íc, xö lý n­íc, ®iÒu hoµ vµ ph©n phèi n­íc tíi ®èi t­îng sö dông n­íc

S¬ ®å hÖ thèng cÊp n­íc trùc tiÕp

1.      Nguån n­íc: n­íc mÆt hoÆc n­íc ngÇm

2.      C«ng tr×nh thu + Tr¹m b¬m cÊp 1: thu n­íc tõ nguån vµ b¬m lªn tr¹m xö lý

3.      Tr¹m xö lý: lµm s¹ch n­íc nguån ®¹t yªu cÇu chÊt l­îng sö dông

4.      BÓ chøa n­íc s¹ch: ®iÒu hoµ l­u l­îng gi÷a tr¹m b¬m cÊp 1 vµ cÊp 2

5.      Tr¹m b¬m cÊp 2: ®­a n­íc ®· xö lý tõ bÓ chøa n­íc s¹ch ®Õn m¹ng l­íi tiªu dïng

6.      §µi n­íc: ®iÒu hoµ l­u l­îng gi÷a tr¹m b¬m cÊp 2 vµ m¹ng l­íi tiªu dïng

7.      M¹ng l­íi truyÒn dÉn vµ ph©n phèi: gåm m¹ng cÊp 1 truyÒn dÉn, m¹ng cÊp 2 ph©n phèi vµ m¹ng cÊp 3 ®Êu nèi víi c¸c èng cÊp vµo nhµ.

b. C¸c yªu cÇu c¬ b¶n ®èi víi mét hÖ thèng cÊp n­íc lµ:

- B¶o ®¶m ®­a ®Çy ®ñ vµ liªn tôc l­îng n­íc cÇn thiÕt ®Õn c¸c n¬i tiªu dïng.

- B¶o ®¶m chÊt l­îng n­íc ®¸p øng c¸c yªu cÇu sö dông

- Gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý rÎ

- Thi c«ng vµ qu¶n lý dÔ dµng thuËn tiÖn, cã kh¶ n¨ng tù ®éng ho¸ vµ c¬ giíi ho¸ viÖc khai th¸c, xö lý vµ vËn chuyÓn n­íc.

c. Ph©n loai hÖ thèng cÊp n­íc

- Theo ®èi t­îng phôc vô:

+ HTCN ®« thÞ

+ HTCN khu c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp

+ HTCN ®­êng s¾t

- Theo chøc n¨ng phôc vô:

+ HTCN sinh ho¹t

+ HTCN s¶n xuÊt

+ HTCN ch÷a ch¸y

- Theo ph­¬ng ph¸p sö dông n­íc:

+ HTCN trùc tiÕp:n­íc dïng xong th¶i ®i ngay

+ HTCN tuÇn hoµn: n­íc ch¶y tuÇn hoµn trong mét chu tr×nh kÝn. HÖ thèng nµy tiÕt kiÖm n­íc v× chØ cÇn bæ sung mét phÇn n­íc hao hôt trong qu¸ tr×nh tuÇn hoµn, th­êng dïng trong c«ng nghiÖp

+ HTCN dïng l¹i: n­íc cã thÓ dïng l¹i mét vµi lÇn råi míi th¶i ®i, th­êng ¸p dông trong c«ng nghiÖp.   

- Theo nguån n­íc:

+ HTCN ngÇm         

+ HTCN mÆt

- Theo nguyªn t¾c lµm viÖc:

+ HTCN cã ¸p: n­íc ch¶y trong èng chÞu ¸p lùc do b¬m hoÆc bÓ chøa n­íc trªn cao t¹o ra

+ HTCN tù ch¶y (kh«ng ¸p): n­íc tù ch¶y theo èng hoÆc m­¬ng hë do chªnh lÖch ®Þa h×nh

- Theo ph¹m vi cÊp n­íc:

+ HTCN thµnh phè

+ HTCN khu d©n c­, tiÓu khu nhµ ë

+ HTCN n«ng th«n

- Theo ph­¬ng ph¸p ch÷a ch¸y:

+ HÖ thèng ch÷a ch¸y ¸p lùc thÊp: ¸p lùc n­íc ë m¹ng l­íi ®­êng èng cÊp n­íc thÊp nªn ph¶i dïng b¬m ®Æt trªn xe ch÷a ch¸y nh»m t¹o ra ¸p lùc cÇn thiÕt ®Ó dËp t¾t ®¸m ch¸y. B¬m cã thÓ hót trùc tiÕp tõ ®­êng èng thµnh phè hay tõ thïng chøa n­íc trªn xe ch÷a ch¸y.

+ HÖ thèng ch÷a ch¸y ¸p lùc cao: ¸p lùc n­íc trªn m¹ng l­íi ®­êng èng ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi mäi n¬i ch÷a ch¸y, do ®ã ®éi phßng ch¸y ch÷a ch¸y chØ viÖc l¾p èng v¶i gai vµo häng ch÷a ch¸y trªn m¹ng l­íi ®­êng èng ®Ó lÊy n­íc ch÷a ch¸y.

d. Lùa chän HTCN: cã 3 yÕu tè c¬ b¶n

- §iÒu kiÖn tù nhiªn: nguån n­íc, ®Þa h×nh, khÝ hËu,…

- Yªu cÇu cña ®èi t­îng dïng n­íc: l­u l­îng, chÊt l­îng, ¸p lùc,…

- Kh¶ n¨ng thùc thi: khèi l­îng x©y dùng vµ thiÕt bÞ kü thuËt, thêi gian, gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý.

 §Ó cã 1 s¬ ®å HTCN tèt, hîp lý cÇn so s¸nh kinh tÕ, kü thuËt nhiÒu ph­¬ng ¸n, ph¶i tiÕn hµnh so s¸nh toµn bé còng nh­ tõng bé phËn cña s¬ ®å ®Ó cã ®­îc s¬ ®å hÖ thèng hîp lý, hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.

2. C¸c lo¹i nguån n­íc

     Khi thiÕt kÕ HTCN, vÊn ®Ò quan träng nhÊt lµ lùa chän nguån n­íc. Cã 3 lo¹i nguån n­íc ®­îc sö dông vµo môc ®Ých cÊp n­íc trong HTCN:

- N­íc mÆt: n­íc s«ng ngßi, ao hå, biÓn,…

- N­íc ngÇm:  m¹ch n«ng, m¹ch s©u, giÕng phun,…

- N­íc m­a

2.1. Nguån n­íc mÆt

     N­íc mÆt chñ yÕu còng do n­íc m­a cung cÊp, ngoµi ra cã thÓ do tuyÕt tan trªn nói cao ë th­îng nguån ch¶y xuèng.

a. ChÊt l­îng:

* N­íc s«ng:

- Dao ®éng theo mïa vµ theo vïng ®Þa lý:

+ Hµm l­îng cÆn cao vµo mïa m­a

+ Vµo mïa lò, ®é ®ôc cao, hµm l­îng cÆn lín vµ thay ®æi theo tõng thêi kú, cuèi nguån th­êng ®ôc h¬n th­îng nguån.

- Chøa nhiÒu chÊt h÷u c¬ vµ vi trïng do:

+ X¸c ®éng, thùc vËt vµ c¸c chÊt bÈn trªn bÒ mÆt tr«i theo dßng ch¶y t¹o nªn

+ ChÞu ¶nh h­ëng cña n­íc th¶i ®« thÞ vµ khu c«ng nghiÖp x¶ vµo

- Cã ®é mµu cao khi th­îng nguån cã nhiÒu ®Çm lÇy

- Th­êng chøa c¸c chÊt hoµ tan, hµm l­îng kho¸ng chÊt trung b×nh, thÊp (500 - 200 mg/l), ion HCO­3- vµ Ca2+ chiÕm tû lÖ hoµ tan trong n­íc lín

* N­íc ao, hå:

- Th­êng cã hµm l­îng cÆn nhá h¬n s«ng vµ kh¸ æn ®Þnh. Tuy nhiªn, hµm l­îng cÆn còng dao ®éng theo mïa, mïa m­a lín, mïa kh« nhá vµ ®Þa h×nh, vïng ven hå Ýt æn ®Þnh h¬n vïng xa bê vµ gi÷a hå.

- Th­êng cã ®é mµu cao do c¸c t¹p chÊt h÷u c¬ vµ phï du rong t¶o nhiÒu.

* N­íc biÓn: cã chøa nhiÒu muèi NaCl vµ nhiÒu phï du rong t¶o, nhÊt lµ vïng n­íc gÇn bê.

b. Tr÷ l­îng:

     §ñ ®Ó cÊp cho sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt

2.2. Nguån n­íc ngÇm

- N­íc ngÇm t¹o thµnh bëi n­íc m­a r¬i trªn mÆt ®Êt, thÊm qua c¸c líp ®Êt ®­îc läc s¹ch vµ gi÷ l¹i trong c¸c líp  ®Êt chøa n­íc, gi÷a c¸c líp c¶n n­íc. Líp ®Êt gi÷ n­íc th­êng lµ c¸t, sái, cuéi hoÆc lÉn lén c¸c thø trªn víi c¸c cì h¹t vµ thµnh phÇn kh¸c nhau. Líp ®Êt c¶n n­íc th­êng lµ ®Êt sÐt, ®Êt thÞt..., ngoµi ra n­íc ngÇm cßn do n­íc thÊm qua ®¸y, thµnh s«ng hå t¹o ra.

- N­íc ngÇm cã ­u ®iÓm lµ rÊt trong s¹ch (hµm l­îng cÆn nhá, Ýt vi trïng...), xö lý ®¬n gi¶n nªn gi¸ thµnh rÎ, cã thÓ x©y dùng ph©n t¸n nªn ®­êng kÝnh èng nhá vµ b¶o ®¶m an toµn cÊp n­íc.

- Nh­îc ®iÓm cña nã lµ th¨m dß l©u, khã kh¨n, ®«i khi chøa nhiÒu s¾t vµ bÞ nhiÔm mÆn nhÊt lµ c¸c vïng ven biÓn, khi ®ã viÖc xö lý t­¬ng ®èi khã kh¨n vµ phøc t¹p.

a. ChÊt l­îng

- N­íc ngÇm do n­íc m­a thÊm vµo ®Êt qua c¸c tÇng chøa n­íc nªn n­íc ngÇm cã hµm l­îng chÊt l¬ löng nhá

- Th­êng cã c¸c kho¸ng chÊt: Fe, Mn, hµm l­îng kim lo¹i phô thuéc vµo cÊu t¹o ®Þa chÊt tõng khu vùc nh­ng ®Òu lín h¬n tiªu chuÈn cho phÐp

- NhiÖt ®é æn ®Þnh: 18 - 270­­C

- Nh×n chung chÊt l­îng tèt h¬n n­íc mÆt

- Tuú theo vÞ trÝ vµ ®é s©u cña giÕng ®µo hoÆc giÕng khoan mµ ta thu ®­îc c¸c lo¹i n­íc ngÇm sau ®©y:

+ N­íc ngÇm kh«ng ¸p: th­êng lµ n­íc ngÇm m¹ch n«ng, ë ®é s©u 3 - 10m. Lo¹i nµy th­êng bÞ  nhiÔm bÈn nhiÒu, tr÷ l­îng Ýt vµ chÞu ¶nh h­ëng trùc tiÕp cña thêi tiÕt.

+ N­íc ngÇm cã ¸p: th­êng lµ n­íc ngÇm m¹ch s©u h¬n 20m, chÊt l­îng n­íc tèt h¬n vµ tr÷ l­îng n­íc t­¬ng ®èi phong phó. T¹i vÞ trÝ nµo ®ã khi khoan ta sÏ thu ®­îc giÕng phun.

b. Tr÷ l­îng: Cã 2 lo¹i tr÷ l­îng:

- Tr÷ l­îng khai th¸c: hiÖn ®ang khai th¸c kho¶ng 14,8 triÖu m3

- Tr÷ l­îng tiÒm n¨ng: ®­îc ®¸nh gi¸ trªn c¬ së tÝnh to¸n tr÷ l­îng ®éng tù nhiªn

2.3. Nguån n­íc m­a

     T¹i c¸c vïng nói cao thiÕu n­íc, c¸c vïng n«ng th«n vµ c¸c vïng h¶i ®¶o thiÕu n­íc ngät thi n­íc m­a  lµ nguån n­íc quan träng ®Ó cÊp cho c¸c ®¬n vÞ nhá hoÆc c¸c gia ®×nh. N­íc m­a t­¬ng ®èi trong s¹ch, tuy nhiªn nã còng bÞ nhiÔm bÈn do r¬i qua kh«ng khÝ, m¸i nhµ... nªn mang theo bôi vµ c¸c chÊt bÈn kh¸c. N­íc m­a thiÕu c¸c muèi kho¸ng cÇn thiÕt cho sù ph¸t triÓn c¬ thÓ ng­êi vµ ®éng vËt. Víi l­îng m­a trung b×nh kho¶ng 1.500 - 2.000mm/n¨m  nguån n­íc m­a ë n­íc ta kh¸ phong phó.

2.4. Lùa chän nguån n­íc

    Dùa trªn c¬ së so s¸nh kinh tÕ kü thuËt c¸c ph­¬ng ¸n, l­u ý c¸c vÊn ®Ò sau:

- Nguån n­íc ph¶i ®ñ l­u l­îng khai th¸c nhiÒu n¨m

- ChÊt l­îng ph¶i ®¸p øng c¸c yªu cÇu vÖ sinh theo TCXD - 33 - 85, ­u tiªn nguån xö lý Ýt dïng ho¸ chÊt

- Nguån n­íc gÇn n¬i tiªu thô

3. Ph©n biÖt sù gièng vµ kh¸c nhau gi÷a d©y truyÒn xö lý n­íc mÆt vµ n­íc ngÇm

     ( Mäi ng­êi tù lµm nhÐ ! )

4. C¸c lo¹i s¬ ®å m¹ng l­íi cÊp n­íc. ¦u, nh­îc ®iÓm, ph¹m vi ¸p dông

 * MLCN lµ 1 bé phËn cña HTCN, chiÕm tõ 50 – 70% gi¸ thµnh x©y dùng toµn hÖ thèng

 * S¬ ®å m¹ng l­íi lµ s¬ ®å h×nh häc trªn mÆt b»ng quy ho¹ch kiÕn tróc, gåm èng chÝnh, èng nh¸nh vµ ®­êng kÝnh cña chóng

 * MLCN gåm 3 lo¹i:

- M¹ng l­íi côt: chØ cã thÓ cÊp n­íc cho c¸c ®iÓm dïng n­íc theo 1 h­íng

+ ¦u ®iÓm: gi¸ thµnh x©y dùng m¹ng l­íi rÎ, tæng chiÒu dµi toµn m¹ng l­íi ng¾n

+ Nh­îc ®iÓm: møc ®é an toµn cÊp n­íc thÊp

+ ¸p dông: cho c¸c thÞ trÊn, khu d©n c­ nhá, nh÷ng ®èi t­îng dïng n­íc t¹m thêi

S¬ ®å m¹ng l­íi côt

- M¹ng l­íi vßng (m¹ng l­íi khÐp kÝn): trªn ®ã, t¹i mçi ®iÓm cã thÓ cÊp n­íc tõ 2 hay nhiÒu phÝa

+ ¦u ®iÓm: m¹ng l­íi vßng ®¶m b¶o cÊp n­íc an toµn, gi¶m ®¸ng kÓ hiÖn t­îng n­íc va

+ Nh­îc ®iÓm: tèn nhiÒu ®­êng èng vµ gi¸ thµnh x©y dùng cao

+ ¸p dông: réng r·i ®Ó cÊp n­íc cho c¸c thµnh phè, khu c«ng nghiÖp

S¬ ®å m¹ng l­íi vßng

- M¹ng l­íi vßng vµ côt kÕt hîp

 * Lùa chän s¬ ®å m¹ng l­íi: c¨n cø vµo quy m« thµnh phè hay khu vùc cÊp n­íc, møc ®é yªu cÇu cÊp n­íc liªn tôc, h×nh d¹ng vµ ®Þa h×nh ph¹m vi thiÕt kÕ, sù ph©n bè c¸c ®èi t­îng dïng n­íc, vÞ trÝ ®iÓm lÊy n­íc tËp trung cã c«ng suÊt lín, vÞ trÝ nguån n­íc,…

5. C¸c dÆc ®iÓm cÇn chó ý khi thiÕt kÕ hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dung

     HTCN trªn c«ng tr­êng x©y dùng th­êng chØ dïng t¹m thêi trong thêi gian thi c«ng x©y dùng, sau nµy sÏ dêi ®i. Do ®ã khi thiÕt kÕ hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dung cÇn chó ý c¸c dÆc ®iÓm sau:

- NÕu c«ng tr­êng thuéc ph¹m vi ®« thÞ ®· cã HTCN sinh ho¹t th× cÇn xem xÐt tíi nguån cÊp n­íc sinh ho¹t cho c«ng nh©n tõ HTCN ®« thÞ

- NÕu c«ng tr­êng x©y dùng trong t­¬ng lai sÏ cã HTCN sinh ho¹t th× cÇn kÕt hîp x©y dùng 1 lÇn ®ång thêi víi HTCN sinh ho¹t cña c«ng tr­êng

- NÕu c«ng tr­êng n»m riªng biÖt ®éc lËp víi HTCN ®« thÞ, khu cÊp n­íc th× ph¶i t×m nguån n­íc cho c¶ sinh ho¹t vµ thi c«ng

+ N­íc ngÇm cho sinh ho¹t

+ N­íc ao hå, s«ng l¹ch cËn kÒ cho thi c«ng, ch÷a ch¸y

- V× lµ HTCN t¹m thêi nªn c¸c thµnh phÇn cña hÖ thèng cÇn nghiªn cøu, thiÕt kÕ, x©y dùng víi tÝnh chÊt ph©n t¸n, sö dông vËt liÖu rÎ tiÒn, c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt theo tÝnh chÊt t×nh huèng

+ C«ng tr×nh thu kh«ng x©y dùng cè ®Þnh mµ t×m c¸c gi¶i ph¸p t¹m thêi

+ §­êng èng cã thÓ dïng c¶ tre, nhùa,thÐp,cao su… vµ cã thÓ ®Æt ngÇm hoÆc næi

+ §µi n­íc cã thÓ lµm b»ng gç s¬n chèng thÊm, thÐp dÆt trªn c¸c cét gç cã gi»ng ®Ó t¨ng ®é bÒn v÷ng

+ C¸c bÓ chøa x©y g¹ch, l¸ng v÷a xi m¨ng 2 mÆt hoÆc chØ cÇn mÆt trong

+ N­íc ch÷a ch¸y cã thÓ chøa, dù tr÷ trong c¸c hå tù nhiªn hoÆc hè ®µo cã gia c«ng chèng thÊm b»ng bïn sÐt,…

+ Xö lý n­íc dïng nh÷ng c«ng tr×nh l¾ng, läc ®¬n gi¶n, khi cÇn thiÕt cã thÓ sö dông c¸c tr¹m xö lý n­íc di ®éng c«ng suÊt thiÕt kÕ 5 - 20 m3/h n­íc ngoµi s¶n xuÊt hoÆc xö lý b»ng bÓ l¾ng läc s¬ bé hoÆc ®¸nh phÌn trong c¸c bÓ chøa n­íc

S¬ ®å hÖ thèng cÊp n­íc cho c«ng tr­êng x©y dùng

6. HÖ thèng cÊp n­íc trong nhµ

6.1 C¸c s¬ ®å cña HTCN, ph¹m vi ¸p dông:

- HTCN ®¬n gi¶n kh«ng cã kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi hoµn toµn ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi mäi thiÕt bÞ dïng n­íc

- HTCN ®¬n gi¶n cã kÐt n­íc: ¸p dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn, trong c¸c giê dïng n­íc Ýt n­íc cung cÊp cho c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh trong nhµ vµ dù tr÷ vµo kÐt n­íc, cßn trong c¸c giê cao ®iÓm dïng n­íc nhiÒu th× kÐt n­íc sÏ cung cÊp cho c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh. KÐt lµm nhiÖm vô dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp l¹i khi thiÕu.

- HTCN t¨ng ¸p trùc tiÕp, cã hoÆc kh«ng cã kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn hoÆc hoµn toµn kh«ng ®¶m b¶o ®­a n­íc tíi c¸c thiÕt bÞ vÖ sinh trong nhµ

   S¬ ®å cÊp n­íc t¨ng ¸p trùc tiÕp                    S¬ ®å cÊp n­íc cã bÓ chøa, tr¹m b¬m vµ kÐt n­íc

- HTCN cã bÓ chøa n­íc ngÇm, tr¹m b¬m vµ kÐt n­íc: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi hoµn toµn  kh«ng ®¶m b¶o, ®ång thêi l­u l­îng n­íc l¹i kh«ng ®Çy ®ñ, ®­êng èng bªn ngoµi nhá, n­íc ch¶y Ýt mµ ta kh«ng thÓ b¬m trùc tiÕp tõ ®­êng èng vµo ®­îc

- HTCN cã tr¹m b¬m khi nÐn: sö dông khi ¸p lùc cña ®­êng èng cÊp n­íc bªn ngoµi kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn mµ kh«ng thÓ x©y dùng kÐt n­íc ®­îc v× dung tÝch qu¸ lín kh«ng cã lîi vÒ mÆt kÕt cÊu hoÆc mü quan kiÕn tróc

6.1 X¸c ®Þnh l­u l­îng n­íc

* §­¬ng l­îng cña 1 sè thiÕt bÞ vÖ sinh:

    ChËu röa  mÆt:  0,33

    ¢u xÝ treo t­êng:  0,5

    Vßi hoa sen:  0,67

    Vßi tiÓu:  0,17

- Nhµ ë gia ®×nh:

     Trong ®ã

             q: l­u l­îng tÝnh to¸n cho tõng ®o¹n èng, l/s

             a: ®¹i l­îng phô thuéc vµo tiªu chuÈn dïng n­íc, lÊy theo b¶ng

             k: hÖ sè phô thuéc vµo tæng sè ®­¬ng l­îng N, lÊy theo b¶ng

             N: tæng sè ®­¬ng l­îng cña ng«i nhµ hay ®o¹n èng tÝnh to¸n

B¶ng trÞ sè a

TCDN

100

125

150

200

250

300

350

400

a

2,2

2,16

2,15

2,14

2,05

2

1.9

1,85

B¶ng trÞ sè k

Tæng sè ®­¬ng l­îng N

≤ 300

301-500

501-800

801-1200

> 1200

k

0,002

0,003

0,004

0,005

0,006

- Nhµ c«ng céng:

      a: hÖ sè phô thuéc vµo chøc n¨ng ng«i nhµ

B¶ng trÞ sè a

HÖ sè

Nhµ trÎ mÉu gi¸o

BÖnh viÖn ®a khoa

C¬ quan hµnh chÝnh, cöa hµng

Tr­êng häc

BÖnh viÖn, nhµ an d­ìng, ®iÒu d­ìng

Kh¸ch s¹n, nhµ ë tËp thÓ

a

1,2

1,4

1,5

1,8

2

2.5

- C¸c nhµ ®Æc biÖt kh¸c: gåm phßng kh¸n gi¶, luyÖn tËp thÓ thao, nhµ ¨n tËp thÓ, cöa hµng ¨n uèng, xÝ nghiÖp chÕ biÕn thøc ¨n, t¾m c«ng céng, c¸c phßng sinh ho¹t cña xÝ nghiÖp,…

             q0: l­u l­îng tÝnh to¸n cho 1 dông cô vÖ sinh, l/s

             n: sè dông cô vÖ sinh cïng lo¹i

            b: hÖ sè ho¹t ®éng ®ång thêi cña c¸c dông cô vÖ sinh

§­êng kÝnh èng theo tæng sè ®­¬ng l­îng

Tæng sè ®­¬ng l­îng N

≤ 3

6

12

20

D (mm)

15

20

25

32

7. CÊu t¹o, vÞ trÝ, chøc n¨ng cña kÐt n­íc vµ bÓ chøa

7.1, KÐt n­íc

- CÊu tao:

+ KÐt n­íc cã thÓ x©y b»ng g¹ch, bª t«ng, bª t«ng cèt thÐp hoÆc b»ng thÐp tÊm

+ H×nh d¸ng kÐt cã thÓ d¹ng trßn, ch÷ nhËt, h×nh vu«ng

+ KÐt n­íc ®­îc trang bÞ c¸c lo¹i èng gièng nh­ ®µi n­íc: èng dÉn n­íc lªn xuèng, èng trµn, èng x¶ kh« kÐt, th­íc ®o hay èng tÝn hiÖu mùc n­íc trong kÐt

+ Dung tÝch kÐt n­íc kh«ng nhá h¬n 5% l­u l­îng n­íc ngµy ®ªm khi ®ãng më m¸y b¬m b»ng tù ®éng vµ còng kh«ng lín h¬n 20% khi ®ãng më b»ng tay. Tuy nhiªn, dung tÝch kÐt kh«ng nªn v­ît qu¸ 20 – 25m3/1 kÐt

- VÞ trÝ: kÐt th­êng ®Æt trong hÇm m¸i, trªn s©n th­îng hay trªn l«ng cÇu thang. Cã thÓ g¾n liÒn víi kÕt cÊu m¸i hoÆc ®Æt trªn sµn, gèi hoÆc cét ®ì b»ng gç hoÆc bª t«ng. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c kÐt n­íc, gi÷a thµnh kÐt víi c¸c kÕt cÊu nhµ kh«ng nhá h¬n 0,7m

- Chøc n¨ng: kÐt n­íc ®­îc x©y dung khi ¸p lùc n­íc ë ngoµi nhµ kh«ng ®¶m b¶o th­êng xuyªn hoÆc hoµn toµn kh«ng ®¶m b¶o. KÐt n­íc cã nhiÖm vô ®iÒu hoµ n­íc, tøc lµ dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp n­íc khi thiÕu, ®ång thêi t¹o ¸p ®Ó ®­a n­íc ®Õn c¸c n¬i tiªu dïng. Ngoµi ra, chØ lµm nhiÖm vô dù tr÷ 1 l­îng n­íc cho ch÷a ch¸y ban ®Çu: 5 – 10 phót

7.1, BÓ chøa

- CÊu tao:

+ BÓ chøa n­íc cã thÓ x©y dùng b»ng g¹ch, ®æ b»ng bª t«ng cèt thÐp

+ MÆt b»ng h×nh trßn hoÆc ch÷ nhËt

+ BÓ chøa ®­îc trang bÞ c¸c lo¹i èng nh­: èng dÉn n­íc vµo, n­íc ra, èng x¶ cÆn, th­íc ®o hay èng tÝn hiÖu mùc n­íc trong bÓ

+ Dung tÝch bÓ chøa b»ng 1 – 2 lÇn l­u l­îng n­íc tÝnh to¸n ngµy ®ªm vµ l­u l­îng 3h ch÷a ch¸y

- VÞ trÝ: bÓ chøa cã thÓ ®Æt trong hoÆc ngoµi nhµ vµ cã thÓ ®Æt ch×m hoÆc næi

- Chøc n¨ng: Khi ¸p lùc n­íc ngoµi phè < 6m th× cÇn x©y dùng bÓ chøa n­íc. BÓ chøa n­íc cã nhiÖm vô dù tr÷ n­íc khi thõa vµ cung cÊp n­íc khi thiÕu

8. C¸c s¬ ®å cña hÖ thèng tho¸t n­íc, ph¹m vi ¸p dông tõng lo¹i s¬ ®å

a. S¬ ®å HTTN chung

- Lµ hÖ thèng mµ tÊt c¶ c¸c lo¹i n­íc th¶i (sinh ho¹t, s¶n xuÊt vµ n­íc m­a) ®­îc x¶ chung vµo 1 m¹ng l­íi vµ vËn chuyÓn ®Õn c«ng tr×nh xö lý tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn

- ¦u ®iÓm:

+ §¶m b¶o vÖ sinh nhÊt v× tÊt c¶ c¸c lo¹i n­íc ®Òu ®­îc xö lý tr­íc khi ra s«ng hå

+ Cã duy nhÊt 1 m¹ng l­íi trong ®« thÞ

- Nh­îc ®iÓm:

+ KÝch th­íc cèng vµ c«ng tr×nh ®¬n vÞ lín nªn ®ßi hái vèn ®Çu t­ ban ®Çu lín

+ Qu¶n lý phøc t¹p

+ ChÕ ®é lµm viÖc cña hÖ thèng kh«ng æn ®Þnh

- Ph¹m vi ¸p dông: ®èi víi nh÷ng ®« thÞ n»m c¹nh nguån tiÕp nhËn lín hay trong thêi kú ®Çu x©y dùng ®« thÞ khi ch­a cã ph­¬ng ¸n tho¸t n­íc hîp lý

b. S¬ ®å HTTN riªng hoµn toµn

- Lµ s¬ ®å cã 2 hay nhiÒu m¹ng l­íi tho¸t n­íc riªng biÖt, 1 m¹ng l­íi dïng ®Ó vËn chuyÓn n­íc bÈn nhiÒu (vÝ dô: n­íc th¶i sinh ho¹t) tr­íc khi x¶ vµo nguån ph¶i qua tr¹m xö lý, 1 m¹ng l­íi dïng ®Ó vËn chuyÓn n­íc bÈn Ýt (vÝ dô n­íc m­a) th× cho x¶ trùc tiÕp vµo nguån tiÕp nhËn

- ¦u ®iÓm:

+ Gi¶m vèn ®Çu t­ x©y dùng ®ît ®Çu

+ ChÕ ®é lµm viÖc cña hÖ thèng æn ®Þnh

+ C«ng t¸c qu¶n lý duy tr× hiÖu qu¶

- Nh­îc ®iÓm:

+ KÐm vÖ sinh h¬n HTTN chung nh­ng vÉn ®¶m b¶o yªu cÇu

+ Tån t¹i nhiÒu hÖ thèng c«ng tr×nh vµ m¹ng l­íi trong ®« thÞ

+ Tæng gi¸ thµnh x©y dùng vµ qu¶n lý cao

- Ph¹m vi ¸p dông: phï hîp khu ®« thÞ vµ c«ng nghiÖp x©y dùng tiÖn nghi

c. S¬ ®å HTTN nöa riªng

- Lµ hÖ thèng th­êng cã 2 hÖ thèng cèng ngÇm. Trong ®ã, 1 hÖ thèng cèng chung ®Ó vËn chuyÓn n­íc th¶i sinh ho¹t, n­íc s¶n xuÊt quy ­íc lµ bÈn, n­íc m­a bÈn ®Ó ®­a ®Õn tr¹m xö lý tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn; 1 hÖ thèng cèng ngÇm kh¸c dïng ®Ó dÉn n­íc m­a s¹ch vµ n­íc s¶n xuÊt quy ­íc lµ s¹ch x¶ trùc tiÕp ra s«ng, hå

   §Ó thùc hiÖn viÖc t¸ch n­íc bÈn vµ n­íc s¹ch th× chç giao nhau cña 2 m¹ng l­íi cèng ngÇm x©y dùng giÕng trµn t¸ch n­íc ®Ó thu nhËn l­îng n­íc m­a bÈn ban ®Çu cïng víi n­íc sinh ho¹t, s¶n xuÊt dÉn lªn c«ng tr×nh xö lý. Vµ khi m­a to hay ë thêi gian cuèi cña c¸c trËn m­a, l­u l­îng n­íc m­a lín, cã thÓ trµn qua miÖng x¶ cña giÕng trµn , t¸ch vµ x¶ ra s«ng hå c¹nh ®ã

- ¦u ®iÓm: vÖ sinh tèt

- Nh­îc ®iÓm: gÝa thµnh x©y dùng cao, qu¶n lý phøc t¹p nªn Ýt ®­îc sö dông

- Ph¹m vi ¸p dông: + N¬i yªu cÇu t¨ng c­êng b¶o vÖ m«i tr­êng

                               + §« thÞ cã d©n sè > 50 ngh×n

d. S¬ ®å HTTN hçn hîp

- Lµ sù kÕt hîp cña c¸c HTTN kÓ trªn, th­êng gÆp ë c¸c thµnh phè c¶i t¹o.

- Ph¹m vi ¸p dông: ®« thÞ lín x©y dùng vµ c¶i t¹o HTTN, cã nhiÒu møc ®é tiÖn nghi vµ ®Þa h×nh kh¸c nhau

9. NhiÖm vô cña HTTN- ph©n lo¹i n­íc th¶i

- HTTN lµ tæ hîp nh÷ng c«ng tr×nh thiÕt bÞ vµ c¸c gi¶i ph¸p kü thuËt ®­îc tæ chøc ®Ó thùc hiÖn nhiÖm vô tho¸t n­íc

- NhiÖm vô cña HTTN lµ: thu gom, vËn chuyÓn nhanh chãng mäi lo¹i n­íc th¶i ra khái khu d©n c­, xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp, ®ång thêi xö lý vµ khö trïng ®¹t yªu cÇu vÖ sinh tr­íc khi x¶ vµo nguån tiÕp nhËn

+ N­íc th¶i: lµ n­íc ®· sö dông cho c¸c nhu cÇu kh¸c nhau cã lÉn thªm chÊt bÈn, lµm thay ®æi tÝnh chÊt ho¸ - sinh - lý so víi ban ®Çu

+ N­íc th¶i chøa nhiÒu chÊt h÷u c¬ dÔ thèi r÷a, lµ m«i tr­êng tèt cho sù ph¸t triÓn cña vi sinh vËt, kÓ c¶ vi sinh vËt g©y bÖnh. Sù tÝch luü n­íc th¶i trªn mÆt ®Êt vµ trong lßng ®Êt, ë c¸c nguån n­íc mÆt sÏ g©y « nhiÔm m«i tr­êng bao quanh vµ c¶ khÝ quyÓn. KÕt qu¶ lµ kh«ng thÓ sö dông nguån n­íc mÆt, n­íc ngÇm bÞ « nhiÔm cho c¸c môc tiªu ¨n uèng, sinh ho¹t vµ kinh tÕ. §ã lµ nguyªn nh©n sinh ra bÖnh dÞch, truyÒn nhiÔm

+ §Ó ®¶m b¶o vÖ sinh ®« thÞ vµ c¸c ®iÓm d©n c­, c«ng ngiÖp , ph¶i thu dÉn mét c¸ch nhanh chãng n­íc th¶i ra khái ph¹m vi ®« thÞ vµ xö lý, khö trïng sau ®ã

- Ph©n lo¹i n­íc th¶i: Tuú theo nguån gèc tÝnh chÊt cña nguån NT mµ chia ra 3 lo¹i chÝnh sau:

+ NT SH: th¶i ra tõ c¸c chËu röa,... chøa nhiÒu chÊt bÈn h÷u c¬ vµ vi trïng

+ NT SX: th¶i ra sau qu¸ tr×nh s¶n xuÊt. Thµnh phÇn vµ tÝnh chÊt phô thuéc vµo tõng lo¹i c«ng nghiÖp, nguyªn liÖu tiªu thô vµ c«ng nghÖ

    NTSX chia thµnh 2 lo¹i: n­íc bÞ nhiÔm bÈn nhiÒu( n­íc bÈn), n­íc bÞ nhiÔm bÈn Ýt (n­íc s¹ch)

+ N­íc m­a: r¬i xuèng ch¶y trªn bÒ mÆt ®­êng, khu d©n c­ hay xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp bÞ nhiÔm bÈn nhÊt lµ l­îng n­íc m­a ban ®Çu

10. S¬ ®å cÊu t¹o vµ nhiÖm vô cña tõng bé phËn cña s¬ ®å HTTN trong nhµ

* HTTN bªn trong nhµ cã nhiÖm vô thu gom, th¶i c¸c chÊt bÈn t¹o ra trong qu¸ tr×nh sinh ho¹t, vÖ sinh ¨n uèng vµ s¶n xuÊt c¶u con ng­êi còng nh­ dïng ®Ó tho¸t n­íc m­a ra khái ng«i nhµ

* Ph©n biÖt c¸c HTTN bªn trong nhµ:

- HTTN sinh ho¹t

- HTTN s¶n xuÊt

- HTTN m­a

a. S¬ ®å cÊu t¹o HTTN trong nhµ

1.      C¸c thiÕt bÞ vÖ sinh

2.      Xi ph«ng tÊm ch¾n thuû lùc

3.      èng nh¸nh

4.      èng ®øng

5.      èng th¸o

6.      GiÕng th¨m

7.      èng th«ng h¬i

8.      èng tÈy röa

9.      èng kiÓm tra

b. NhiÖm vô cña c¸c bé phËn cña s¬ ®å HTTN trong nhµ

- C¸c thiÕt bÞ vÖ sinh lµm nhiÖm vô thu n­íc th¶i tõ c¸c khu vÖ sinh, nh÷ng n¬i s¶n xuÊt cã n­íc th¶i. C¸c thiªt bÞ vÖ sinh nh­: chËu röa, chËu giÆt, ©u tiÓu, xÝ, l­íi thu, phÔu thu,…

- C¸c thiÕt bÞ ch¾n thuû lùc dïng ®Ó ng¨n mïi vµ h¬i khÝ ®éc x©m thùc vµo phßng vÖ sinh

- èng nh¸nh: dïng ®Ó dÉn n­íc th¶i tõ c¸c dông cô vÖ sinh tíi èng ®øng tho¸t n­íc, cã thÓ ®Æt trªn sµn nhµ, trong sµn nhµ hoÆc d­íi trÇn d¹ng èng treo

- èng ®øng: ®Æt suèt c¸c tÇng nhµ, th­êng bè trÝ ë gãc t­êng, chç tËp trung nhiÒu dông cô vÖ sinh nhÊt lµ xÝ.

   èng ®øng cã thÓ ®Æt hë ngoµi t­êng hoÆc ®Æt kÝn trong hép kü thuËt chung víi c¸c ®­êng èng kh¸c

   èng ®øng ®Æt th¼ng ®øng, nh­ng nÕu lý do cÊu tróc cña ng«i nhµ hoÆc 1 lý do nµo kh¸c th× èng ®øng còng cã thÓ ®Æt 1 ®o¹n ngang víi ®é tiªu chuÈn, khi ®ã kh«ng ®­îc nèi èng nh¸nh vµo ®o¹n ®ã

- èng th¸o: chuyÓn tiÕp tõ èng ®øng d­íi sµn nhµ tÇng 1 hoÆc tÇng hÇm ra giÕng th¨m ngoµi nhµ

   Trªn ®­êng èng th¸o, c¸ch mãng nhµ kho¶ng 3 – 5m cÇn bè trÝ giÕng th¨m

   Gãc ngoÆt gi÷a èng th¸o vµ èng ngoµi nhµ kh«ng ®­îc nhá h¬n 900 theo chiÒu n­íc ch¶y. Cã thÓ nèi 2-3 èng th¸o vµo 1 giÕng th¨m vµ nèi nhiÒu èng ®øng vµo 1 èng th¸o, ®­êng kÝnh èng th¸o ph¶i lín h¬n hoÆc b»ng ®­êng kÝnh èng ®øng; ®éc dèc èng th¸o lÊy lín h¬n ®é dèc tiªu chuÈn 1 chót ®Ó n­íc th¶i ch¶y ra dÔ dµng

- èng th«ng h¬i lµ èng nèi tiÕp èng ®øng ®i qua hÇm m¸i vµ ®Æt cao h¬n m¸i nhµ tèi thiªu lµ 0,7m vµ c¸ch xa cöa sæ, ban c«ng nhµ l¸ng giÒng tèi thiÓu la 4m. èng th«ng h¬i cã nhiÖm vô dÉn c¸c khÝ ®éc, c¸c h¬i nguy hiÓm cã thÓ g©y næ ra khái mang l­íi tho¸t n­íc bªn trong nhµ

- èng tÈy röa, kiÓm tra: th­êng ®Æt ë c¸c tÇng. Trªn c¸c ®o¹n èng n»m ngang cÇn ®Æt c¸c èng tÈy röa vµ kiÓm tra ®Ó tÈy röa vµ th«ng t¾c khi cÇn thiÕt, kho¶ng c¸ch gi÷a chóng lÊy theo quy ®Þnh

11. CÊu t¹o, nguyªn t¾c ho¹t ®éng, vÞ trÝ, c¸ch lùa chän cña bÓ tù ho¹i, ­u ®iÓm, nh­îc ®iÓm cña bÓ tù ho¹i

a. BÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc

- CÊu t¹o:

1. èng th«ng h¬i: ®Ó th«ng h¬i vµ th«ng t¾c. VÞ trÝ èng th«ng h¬i ph¶i ®Æt th¼ng ë vÞ trÝ èng ch÷ T dÉn

    n­íc vµo vµ ra khái bÓ theo 2 c¸ch sau: + èng th«ng h¬i cã thÓ c¾m th¼ng vµo n­íc

                                                                        + èng th«ng h¬i cã thÓ nèi trùc tiÕp víi Tvµo

     2. èng hót cÆn: ph¶i bè trÝ ë ng¨n chøa cÆn

     3. Cöa th«ng khÝ: ®Ó c©n b»ng ¸p suÊt gi÷a c¸c ng¨n, kÝch th­íc (100x100mm) hoÆc (50x50mm)

     4. Cöa th«ng n­íc: ë vÞ trÝ tõ (0,4 – 0,6)H – víi H: lµ chiÒu cao líp n­íc lín nhÊt trong bÓ, H ³ 1.3m;

         kÝch th­íc cöa th«ng n­íc (150x150mm)

     5. Cöa th«ng cÆn: ®­îc ®Æt ë s¸t ®¸y, cã t¸c dông chuyÓn cÆn ®· lªn men sang ng¨n bªn c¹nh ®Ó khi

         hót cÆn tr¸nh hót ph¶i cÆn t­¬i (v× hót cÆn t­¬i ch­a lªn men sÏ g©y « nhiÔm, cÆn ch­a ®­îc xö lý).

         Khi hót cÆn nªn bít l¹i kho¶ng 20% cÆn. KÝch th­íc cöa tèi thiÓu lµ (200x200mm)

- Nguyªn t¾c lµm viÖc: khi n­íc th¶i ®­îc ®­a vµo bÓ --> Trong bÓ x¶y ra 2 qu¸ tr×nh

+ Qu¸ tr×nh l¾ng cÆn: lµ 1 qu¸ tr×nh l¾ng tÜnh víi hiÖu qu¶ l¾ng lín

+ Qu¸ tr×nh lªn men cÆn l¾ng: lµ 1 qu¸ tr×nh lªn men yÕm khÝ. Qu¸ tr×nh nµy phô thuécvµo nhiÖt ®é vµ ®é pH: pH = 4.8 – 8.6 th× vi sinh vËt cã thÓ ho¹t ®éng ®­îc, pH tèi ­u lµ 6 – 7

- c¸ch lùa chän cña bÓ tù ho¹i vµ ­u ®iÓm, nh­îc ®iÓm cña bÓ tù ho¹i: cã 3 c¸ch

+ C¸ch 1: ngay d­íi khu vÖ sinh trong nhµ

   ¦u ®iÓm: tËn dông ®­îc kÕt cÊu cña nhµ, ®­êng èng ng¾n do ®ã Ýt t¾c, nhiÖt ®é trong nhµ æn ®Þnh --> chÕ ®é lµm viÖc tèt h¬n

   Nh­îc ®iÓm: kÕt cÊu mãng cña nhµ ph¶i ®­îc chèng thÊm tèt vµ ph¶i ®­îc l¾p ®Æt ngay tõ khi ®æ mãng nÕu kh«ng sÏ bÞ nøt gi÷a 2 líp cò vµ míi

+ C¸ch 2: bè trÝ riªng ngoµi nhµ, khi ®ã c¸c ­u nh­îc ®iÓm ng­îc l¹i víi c¸ch 1 --> th­êng ¸p dông ®èi víi c¸c c«ng tr×nh chung c­ lo¹i lín, kh¸ch s¹n cã nhiÒu ®¬n nguyªn,…

+ C¸ch 3: ®Æt trong tÇng hÇm, nÕu èng ra cña bÓ thÊp h¬n cèt cèng tho¸t n­íc s©n nhµ th× ph¶i dÆt b¬m ch×m ë 1 ng¨n bªn c¹nh

   ¦u ®iÓm: ®¬n gi¶n vÒ cÊu t¹o, dÔ qu¶n lý, hiÖu qu¶ l¾ng (gi÷ cÆn) cao

   Nh­îc ®iÓm: khi cÆn ph©n huû t¹o thµnh c¸c khÝ CH4, H2S, CO2,… næi lªn trªn mÆt n­íc (c¸c bät khÝ) t¹o thµnh 1 líp mµng. C¸c cÆn ë mµng cã kÝch th­íc rÊt nhá, tù tan ra vµ theo n­íc ch¶y ra ngoµi

b. BÓ tù ho¹i cã ng¨n läc

- Do bÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc khi n­íc ra ®em theo cÆn do bät khÝ næi lªn nªn c¶i tiÕn thµnh bÓ cã ng¨n läc víi hÖ thèng thu n­íc d­íi ®¸y

- CÊu t¹o:

- Nguyªn t¾c lµm viÖc: n­íc tõ bÓ tù ho¹i kh«ng cã ng¨n läc sang ng¨n läc. Nhê vi sinh vËt hiÕu khÝ ho¹t ®éng ë trªn bÒ mÆt sÏ ph©n hñy c¸c mµng cÆn. Do ®ã ®Ó cung cÊp oxy cho qu¸ tr×nh ph©n huû hiÕu khÝ ph¶i lµm nhiÒu èng th«ng h¬i

- ¦u ®iÓm: chÊt l­îng n­íc tèt h¬n

- Nh­îc ®iÓm: qu¶n lý khã (v× dÔ bÞ t¾c sau 1 thêi gian sö dông) vµ ph¶i thay, röa vËt liÖu läc