📌 Lao (Tuberculosis) là căn bệnh có sức ảnh hưởng to lớn nhất trên thế giới với số người tử vong thậm chí còn nhiều hơn cả HIV AIDS hay sốt rét.

💥 Vào năm 2008, các nhà khảo cổ đã khai quật được hai bộ xương người có niên đại khoảng hơn 9.000 năm tuổi và họ không biết được nguyên nhân chính xác gây ra cái chết của hai người kém may mắn này. Nhưng qua xét nghiệm, họ đã tìm thấy những vi khuẩn lao vô cùng quen thuộc, điều này có thể dẫn đến suy luận rằng chứng bệnh nguy hiểm đó đã luôn tồn tại song song với sự phát triển của loài người chúng ta trong suốt một khoảng thời gian vô cùng dài rồi.

✍️ Những người Hy Lạp cổ cũng đã nhận ra về sự có mặt của căn bệnh này và đặt tên nó là Phthisis trong khi đó, người Inca thì lại gọi là Chaky Oncay và đến người Anh Quốc, họ gọi căn bệnh này là Tuberculosis mà bệnh lao có tên viết là TB viết tắt từ tên trên kia như chúng ta vẫn thường biết ngày nay.

✍️ Hầu hết (90%) các trường hợp nhiễm khuẩn lao là tiềm ẩn không triệu chứng. 10% những người này trong cuộc đời họ sẽ tiến triển thành bệnh lao có triệu chứng, và nếu không điều trị, nó sẽ giết 50% số nạn nhân. Tuy số người chết vì bệnh lao đã giảm đi rất nhiều, theo WHO năm 2016 mỗi ngày vẫn có khoảng 4.100 người chết, so với bệnh AIDS 3.300, làm cho bệnh này vẫn là bệnh truyền nhiễm gây chết người nhiều nhất trên thế giới.

❌ Sự sao nhãng trong các chương trình kiểm soát lao, sự bùng phát của đại dịch HIV/AIDS và việc di dân đã khiến lao trỗi dậy. Các chủng lao kháng đa thuốc (MDR, multiple drug resistant) đang tăng. Năm 1993, Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu đối với lao.

❓ Vậy con đường nào đã dẫn đến sự bùng nổ của dịch bệnh quái ác này?
⚛️ Đầu tiên chúng ta phải biết rằng vi khuẩn lao có thể tồn tại trong không khí xung quanh, chúng lây lan và di chuyển thông qua đường hô hấp gây nhiễm trùng phổi.
⚛️ May mắn thay, cơ thể chúng ta luôn có những cơ chế bảo vệ cơ thể và đối với vi khuẩn lao, ta có những tế bào miễn dịch có tên Macrophages di chuyển đến nơi nhiễm trùng và bắt đầu triệt tiêu những mầm bệnh. Nhưng trong cái may lại luôn tồn tại cái rủi, với những người bình thường và hoàn toàn khỏe mạnh thì những tế bào miễn dịch có thể sẽ đủ để triệt tiêu hoàn toàn vi khuẩn Lao. Còn rủi thay với những người có có sức đề kháng bị yếu đi như người bị mắc HIV, bị béo phì hay những phụ nữ mang thai,…. Vì lẽ đó, vi khuẩn Lao vẫn lởn vởn bên trong nơi bị nhiễm trùng và bắt đầu sinh sản ngay bên trong tế bào miễn dịch Macrophages, chúng sẽ dần dần nhân số lượng lên nhiều lần, tiết ra enzym phá hủy những mô bị nhiễm trùng gây hiện tượng tức ngực và ho ra máu.

⚛️ Tổn hại ở Phổi sẽ dẫn đến việc cơ thể thiếu Oxy và bắt đầu thay đổi nội tiết tố bên trong khiến ta chán ăn cũng như là giảm khả năng sản sinh ra sắt của cơ thể. Từ đây, vi khuẩn có thể xâm lấn đến xương gây đau lưng và cản trở di chuyển của người bệnh. Không dừng lại ở đó, giờ đây các cơ quan nội tạng khác như dạ dày và ruột cũng sẽ chịu những cơn đau từng đợt, chúng gây ảnh hưởng đến tận não bộ, gây nên những cơn đau đầu và thậm chí còn khiến chúng ta mất khả năng nhận thức.

⚛️ Chung quy lại những triệu chứng điển hình thường thấy ở những người không may nhiễm bệnh đó chính là: Sụt cân, ho dữ dội và ra máu, da xám lại. Vì làn do những người bị bệnh nhìn vô cùng thiếu sức sống nên Lao còn từng được gọi là “The white plague” hay dịch sang tiếng Việt sẽ là “Cái chết trắng” dưới thời Victoria của Anh Quốc. Thậm chí từng có thời gian Lao được xem như một căn bệnh “lãng mạn” bởi có rất nhiều họa sĩ hay nhà thơ nghèo với sức đề kháng yếu mắc phải. Bất ngờ hơn nữa những người bị bệnh còn gây nên những giả tưởng về ma cà rồng bởi những làn da trắng bệt cùng cái miệng lúc nào cũng đầy máu.

⚛️ Dù rằng Lao luôn là mối nguy hiểm nặng nề với tất cả mọi thời kì con người đã trải qua nhưng lại không được giới khoa học quan tâm quá nhiều, dù vậy chúng ta cũng đã có những bước tiến vô cùng lớn trong việc giải quyết cái chết trắng này trong suốt nhiều thế kỉ qua.

⚛️ Năm 1882, nhà Vật Lý học người Đức Robert Koch đã nghiên cứu được nguồn gốc của vi khuẩn Lao và sau đó 13 năm, nhà Vật Lý học Wilhelm Roentgen khám phá ra tia X giúp các bác sĩ có thể theo dõi và chuẩn đoán được sự phát triển vi khuẩn bên trong cơ thể người. Nhờ vậy nên đến năm 1921, các nhà khoa học đã có thể chế tạo và phát triển được loại vắc-xin mang tên BCG để điều trị Lao. Những thành tựu trên đã đặt nền móng cho mảng thuốc kháng sinh mà hiện nay được biết đến như là phương pháp điều trị nhiều loại bệnh hiệu quả nhất trong đó có Lao.

⚛️ Nhưng tiếc thay mọi thứ luôn không hề dễ dàng, dù đã có phương thức đặt ra để điều trị nhưng việc khó khăn nhất lại là xác định được mầm bệnh này. Đến tận 90% người mắc bệnh không cho thấy bất kì dấu hiệu nào để nhận biết, quá trình này được xem là ủ bệnh, những vi khuẩn Lao trực chờ trong im lặng cho đến khi hệ miễn dịch suy yếu và bắt đầu hành động khiến cho việc xác định được chúng là vô cùng khó khăn. Dù có phát hiện ra được đi nữa thì quá trình điều trị có thể cũng phải lên đến tận 9 tháng với một lượng thuốc khổng lồ gây nguy cơ ảnh hưởng bởi tác dụng phụ cao khiến quá trình điều trị tổng thể trở nên khó khăn. Còn với những liệu trình đơn lẻ không dứt điểm thì có thể sẽ khiến cho vi khuẩn Lao phát triển khả năng kháng thuốc và dần sẽ vô cùng khó điều trị.

🤷 Vì vậy hiện tại, nhiều nhà khoa học đều vẫn luôn miệt mài cố gắng để tìm ra phương pháp chuẩn đoán bệnh tốt hơn cùng với đó là nghiên cứu để tạo ra những loại vắc-xin đặc hiệu khác. Tương lai có vẻ sáng sủa hơn nhiều khi mà đã có một loại kiểm tra mới bằng nước tiểu giúp có kết quả chỉ trong 12 giờ đồng hồ dù độ chính xác vẫn chưa phải tuyệt đối, họ cũng đang nghiên cứu phương pháp trị liệu bằng thuốc mới giúp thời gian điều trị giảm đến tận 75%. Mong rằng với những phát triển vượt bậc trong Y học như vậy có thể sớm giúp cho bệnh Lao chìm vào quên lãng.

📂 Nguồn: Tổng hợp, dịch thuật, xử lý và phân tích bởi Science Realm từ TED và Wikipedia.

#ScienceRealm #Biology #SinhHoc #Yhoc