Câu 10: Quan điểm của triết học M-L về vai trò của qcnd trong LS. Ý nghĩa pp luận

1/Quan niệm về con ng trong triết học Mác - Lênin:

• Trước Mác:

+/ Triết học phương Đông:

- Phật giáo cho rằng con ng là sự kết hợp giữa danh và sắc( vật chất và tinh thần). Đời sống con ng trên trần thế chỉ là ảo, tạm bợ. Cuộc sống vĩnh cửu là nơi "Niết bàn".

- Nho giáo lấy đạo đức làm cơ sở để giải thích con ng

* Khổng Tử cho bản chất con ng do "thiên mệnh" quyết định, đức "nhân" là giá trị cao nhất của con ng

* Mạnh Tử đưa ra quan niệm "duy thiện", cho rằng tính con ng vốn thiện

* Tuân Tử đưa ra quan niệm "duy ác", cho rằng tính con ng vốn ác vì con ng luôn bị chi phối bởi các ham mê vật chất

- Lão giáo cho rằng con ng sinh ra từ "Đạo", do vậy con ng cần phải sống "vô vi"

+/ Triết học phương Tây:

- Triết học Hy Lạp cổ đại: con ng được xem là điểm khởi đầu của tư duy triết học

* Protago cho rằng con ng là thước đo của vũ trụ

* Arixtot khẳng định con ng là thang bậc cao nhất của vũ trụ, là "động vật chính trị"

- Triết học Tây Âu Trung cổ: xem con ng là sản phẩm của thượng đế. Số phận con ng do Thượng đế sắp đặt. Trí tuệ con ng thấp hơn lý trí thượng đế

- Triết học Tây Âu Phục hưng- cận đại: đề cao vai trò trí tuệ con ng, xem con ng là một thực thể có lý tính

- Triết học cổ điển Đức: đề cao con ng và vai trò hoạt động tích cực của con ng trong việc nhận thức và cải tạo hiện thực

* Heghen cho rằng con ng là hiện thân của "ý niệm tuyệt đối". Con ng có khả năng nhận thức giới tự nhiên. Nhận thức của con ng chẳng qua chỉ là tự nhận thức của "ý niệm tuyệt đối"

* Phoiơbăc cho rằng con ng là sản phẩm phát triển của giới tự nhiên, là thực thể biết tư duy. Tuy nhiên, Phoiơbăc không thấy được mặt xã hội của con ng, tách con ng ra khỏi điều kiện lịch sử cụ thể

→ Nhìn chung, triết học trước Mác đã xem xét con ng một cách trừu tượng, tuyệt đối hóa mặt tinh thần hoặc thể xác con ng, tuyệt đối hóa mặt tự nhiên- sinh học mà không thấy mặt xã hội trong đời sống con ng. Tuy vậy, một số trường phái triết học đã đạt được những thành tựu trong việc phân tích, quan sát con ng, đề cao lý tính, xác lập các giá trị nhân bản học để hướng con ng tới tự do

• Quan niệm của triết học Mác - Lênin:

+/ Con ng là một thực thể thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội

- Con ng trước hết là một tồn tại sinh vật, biểu hiện trong những cá nhân con ng sống, là tổ chức cơ thể của con ng và mối quan hệ của nó đối với tự nhiên. Những thuộc tính, những đặc điểm sinh học, quá trình tâm - sinh lý, các giai đoạn phát triển khác nhau nói lên bản chất sinh học của cá nhân con ng

- Tính xã hội của con ng được biểu hiện trong hoạt động sản xuất vật chất. Thông qua hoạt động sản xuất, con ng sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần, phục vụ đời sống của mình; hình thành và phát triển ngôn ngữ, tư duy; xác lập quan hệ xã hội. Bởi vậy lao động là yếu tố quyết định hình thành bản chất xã hội của con ng

- Sự thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội của con ng

* Quá trình hình thành và phát triển của con ng luôn bị quyết định bởi 3 hệ thống quy luật: quy luật tự nhiên, quy luật tâm lý ý thức, quy luật xã hội. 3 hệ thống quy luật trên cùng tác động tạo nên con ng với tư cách là thực thể thống nhất giữa mặt sinh học và mặt xã hội

* Mặt sinh học là cơ sở tất yếu tự nhiên của con ng, còn mặt xã hội là đặc trưng bản chất để phân biệt con ng với động vật

* Mặt sinh học là cơ sở để hình thành mặt xã hội

* Mặt xã hội tác động lớn đến mặt sinh học, chúng kiềm chế, định hướng các hành vi sinh học của con ng. Vì vậy, các hành vi sinh học của con ng luôn diễn ra một các có văn hóa

+/ Trong tính hiện thực của nó, bản chất con ng là tổng hòa những quan hệ xã hội

Không có con ng trừu tượng, thoát ly mọi điều kiện, hoàn cảnh lịch sử xã hội. Con ng luôn cụ thể, xác định, sống trong một điều kiện lịch sử cụ thể, nhất định. Trong điều kiện lịch sử đó, bằng hoạt động thực tiễn, con ng tạo ra những giá trị vật chất và tinh thần. Chỉ trong toàn bộ các mối quan hệ xã hội con ng mới bộc lộ toàn bộ bản chất xã hội của mình

+/ Con ng là chủ thể và là sản phẩm của lịch sử

- Không có thế giới tự nhiên, không có lịch sử xã hội thì không tồn tại con ng. Bởi vậy con ng là sản phẩm của lịch sử, của sự tiến hóa lâu dài của giới hữu sinh. Song điều quan trọng hơn cả là: con ng luôn là chủ thể của lịch sử xã hội. Bởi vì:

* Bằng hoạt động thực tiễn, con ng tác động vào tự nhiên, cải biến giới tự nhiên, đồng thời thúc đẩy sự vận động phát triển của lịch sử xã hội

* Trong quá trình cải biến tự nhiên, con ng làm ra lịch sử của mình

* Không có hoạt động của con ng thì không có quy luật xã hội, và do đó, không có sự tồn tại của toàn bộ lịch sử xã hội loài ng

- Bản chất con ng trong mối quan hệ với điều kiện lịch sử xã hội luôn vận động biến đổi, cũng thay đổi cho phù hợp

2/ Trong một tập thể xã hội các cá nhân liên kết lại dưới sự dẫn dắt của 1 thủ lĩnh, 1 đảng phái gọi là quần chúng nhân dân

* K/n: Quần chúng nhân dân là bộ phận có cùng chung lợi ích căn bản, bao gồm những thành phần, những tầng lớp và những giai cấp, liên kết lại thành tập thể dưới sự lãnh đạo của một cá nhân, tổ chức hay đảng phái nhằm giải quyết những vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội của một thời đại nhất định

* K/n lãnh tụ:

- Vĩ nhân là những cá nhân kiệt xuất, trưởng thành từ phong trào quần chúng, nắm bắt được những vấn đề căn bản nhất trong một lĩnh vực nhất định của thực tiễn và lý luận( kinh tế, chính trị, khoa học, nghệ thuật...)

- Lãnh tụ là những vĩ nhân, là ng có các phẩm chất cơ bản sau:

+ Có tri thức khoa học uyên bác, nắm bắt được xu thế vận động của dân tộc, quốc tế và thời đại

+ Có năng lực tập hợp quần chúng nhân dân, thống nhất ý chí và hành động của quần chúng vào nhiệm vụ của dân tộc, quốc tế và thời đại

+ Gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân, hy sinh quên mình vì lợi ích của dân tộc, quốc tế và thời đại

Vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử:

+/ Quan điểm phi macxit:

* Quan điểm tôn giáo cho rằng sự phát triển của lịch sử là do mệnh trời quyết định, trời trao quyền đó cho các cá nhân thực hiện

* Chủ nghĩa duy tâm đề cao vai trò của tư tưởng tinh thần, cho rằng lý tính con ng điều khiển lịch sử. Nhưng không phải tất cả mọi ng đều có lý tính lịch sử, mà chỉ có một số ng gọi là nhân vật lịch sử mới có lý tính ấy

* Chủ nghĩa duy vật trước Mác lại đề cao vai trò của các vĩ nhân, còn quần chúng nhân dân chỉ là công cụ, phương tiện để sai khiến

+/ Quan điểm của triết học Mác - Lênin: Quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo chân chính ra lịch sử. Điều đó được thể hiện ở 3 nội dung sau:

* Quần chúng nhân dân là lực lượng sản xuất cơ bản của xã hội, trực tiếp sản xuất ra của cải vật chất, là cơ sở của sự tồn tại và phát triển của xã hội

* Quần chúng nhân dân là động lực cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội

* Quần chúng nhân dân là ng sáng tạo ra những giá trị văn hóa tính thần

→ Tóm lại, xét từ kinh tế đến chính trị, từ hoạt động vật chất đến hoạt động tinh thần, quần chúng nhân dân luôn đóng vai trò quyết định trong lịch sử.Tuy nhiên, vai trò chủ thể của quần chúng nhân dân còn tùy vào điều kiện lịch sử và trình độ nhận thức của quần chúng nhân dân

Vai trò cua lãnh tụ:

- Trong mối quan hệ với quần chúng nhân dân, lãnh tụ có nhiệm vụ chủ yếu sau:

+ Nắm bắt xu thế của dân tộc, quốc tế và thời đại

+ Định hướng chiến lược và hoạch định chương trình hành động cách mạng

+Tổ chức lực lượng, giáo dục thuyết phục quần chúng, thống nhất ý chí và hành động của quần chúng vào giải quyết những mục tiêu cách mạng đề ra

- Từ nhiệm vụ trên cho thấy, lãnh tụ có vai trò to lớn đối với lịch sử:

+ Lãnh tụ có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm tiến bộ xã hội. Nếu lãnh tụ nắm bắt được quy luật vận động, phát triển của xã hội thì sẽ thúc đẩy xã hội phát triển.Nếu lãnh tụ không nắm bắt được quy luật của lịch sử xã hội thì sẽ kìm hãm sự phát triển của xã hội

+ Lãnh tụ là ng sáng lập ra các tổ chức chính trị xã hội, là linh hồn của các tổ chức đó

+ Lãnh tụ của mỗi thời đại chỉ có thể hoàn thành nhiệm vụ của thời đại đó. Không có lãnh tụ cho mọi thời đại, mà chỉ có lãnh tụ gắn với 1 thời đại nhất định

3/ Ý nghĩa phương pháp luận của quan điểm:

- Phê phán các quan điểm duy tâm, siêu hình về lịch sử

- Quán triệt bài học "lấy dân làm gốc'

- Chống tệ sùng bái cá nhân

Vận dụng vào Việt Nam:

Kế thừa những truyền thống, nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò quần chúng nhân dân trong lịch sử, kế thừa những bài học kinh nghiệm trong thực tiễn cách mạng Việt Nam, tại đại hội VI, Đảng ta đã khẳng định: Mọi mục tiêu, chủ trương chính sách hay các văn bản pháp luật ra đời đều phải dựa vào lợi ích của dân.

Lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh vai trò, sức mạnh của quần chúng nhân dân, như Nguyễn Trãi đã nói: " Chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân, thuận lòng dân thì sống, nghịch lòng dân thì chết". ĐCS Việt Nam cũng khẳng định rằng cmang là sự nghiệp của quần chúng, và quan điểm " lấy dân làm gốc" trở thành tư tưởng thường trực nói lên vai trò sáng tạo ra lịch sử của nhân dân Việt Nam