Hạ Kinh

ÄỨC KINH

下 經 ◠德 經

CHƯƠNG 38 (1)

LUẬN ÄỨC

è«– å¾·

Hán văn:

上 å¾· ä¸ å¾·, 是 以 有 å¾·. 下 å¾· ä¸ å¤± å¾·, 是 以 ç„¡ å¾·. 上 å¾· ç„¡ 為 而 ç„¡ 以 為. 下 å¾· 為 之而 有 以 為. 上人 為 之 而 ç„¡ 以 為. 上 義 為 之 而 有 以 為. 上 禮 為 之 而 莫 之 應. 則 攘 臂 而 扔 之. æ•… 失 é“ è€Œ 後 å¾·, 失 å¾· 而 後 ä». 失 ä» è€Œ 後 義. 失 義 而 後 禮. 夫 禮 者, å¿  ä¿¡ 之 è–„ 而 亂 之 首. å‰ è­˜ 者, é“ ä¹‹ è¯, 而 æ„š 之 始. 是 以 大 丈 夫 處 å…¶ 厚, ä¸ å±… å…¶ è–„. 處 å…¶ 實, ä¸ å±… å…¶ è¯. æ•… 去 å½¼ å– æ­¤.

Phiên âm:

1. Thượng đức bất đức, thị dĩ hữu đức. Hạ đức bất thất đức, thị dĩ vô đức.

2. Thượng đức vô vi nhi vô dĩ vi.(2) Hạ đức vi chi nhi hữu dĩ vi.

3. Thượng nhân vi chi nhi vô dÄ© vi. Thượng nghÄ©a vi chi nhi hữu dÄ© vi. Thượng lá»… vi chi nhi mạc chi ứng.(3) Tắc nhÆ°Æ¡ng tí nhi nhÆ°ng chi.(4) Cố thất Äạo nhi hậu Äức. Thất Äức nhi hậu Nhân. Thất Nhân nhi hậu NghÄ©a. Thất NghÄ©a nhi hậu Lá»…. Phù Lá»… giả, trung tín chi bạc nhi loạn chi thủ. Tiá»n thức giả (5) Äạo chi hoa,(6) nhi ngu chi thủy.

4. Thị dĩ đại trượng phu xử kỳ hậu (7) bất cư kỳ bạc. Xử kỳ thực, bất cư kỳ hoa. Cố khứ bỉ thủ thử.(8)

Dịch xuôi:

1. Bậc đức cao coi thÆ°á»ng tục đức, vì thế nên có đức. NgÆ°á»i đức thấp nệ vào tục đức, vì thế nên không có đức.

2. Bậc đức cao không làm, vả cÅ©ng không hệ lụy vì công việc. NgÆ°á»i đức thấp có làm, vả lại hệ lụy vì công việc.

3. Bậc «thượng nhân» có làm nhÆ°ng không hệ lụy vì công việc. Bậc «thượng nghÄ©a» có làm, nhÆ°ng hệ lụy vì công việc. Bậc «thượng lễ» có làm; nếu không được ngÆ°á»i hưởng ứng, thì sắn tay áo lôi kéo ngÆ°á»i theo. Cho nên mất Äạo thì đến Äức. Mất Äức thì đến Nhân. Mất Nhân thì đến NghÄ©a. Mất NghÄ©a thì đến Lá»…. Mà Lá»… là trung tín đã Ä‘i đến chá»— má»ng manh, và là đầu mối loạn lạc. Giá»i giang là hào nháng của Äạo và là đầu mối của sá»± ngu si.

4. Cho nên bậc đại trượng phu ở chá»— dày dặn mà tránh chá»— má»ng mảnh, ở chá»— thá»±c mà tránh chá»— hào nháng. Thế tức là bá» cái kia (hào nháng, má»ng mảnh) mà giữ cái này (dày dặn, thá»±c chất).

Dịch thơ:

1.      NgÆ°á»i đức cả coi thÆ°á»ng tục đức,

Thế cho nên thơm phức hương nhân.

Phàm phu nệ đức phàm trần,

Cho nên xơ xác thêm phần xác xơ.

2.      NgÆ°á»i đức cả vô vi khinh khoát,

NgÆ°á»i phàm phu lao tác tây đông.

NgÆ°á»i nhân dạ ít đèo bòng,

Con ngÆ°á»i nghÄ©a khí kể công kể giá».

Con ngÆ°á»i nghi lá»… so Ä‘o,

Làm chưa thấy ứng, nhỠto bất bình.

Há»… Äạo mất nặng tình vá»›i Äức,

Äức không còn lục tục theo Nhân.

Hết Nhân có Nghĩa theo chân,

Nghĩa không còn nữa thấy thuần Lễ nghi.

Nên nghi lễ là chi khinh bạc,

Cũng là mầm loạn lạc chia ly.

BỠngoài rực rỡ uy nghi,

BỠtrong tăm tối, ngu si ngỡ ngàng.

Nên quân tử chỉ ham đầy đặn,

Chứ không ưa hào nháng phong phanh.

Chỉ cần thực chất cho tinh,

Không cần bóng bẩy lung linh bên ngoài.

Bắc cân khinh trá»ng cho tài,

Biết Ä‘Æ°á»ng ôm ấp, biết bài dá»… duôi.

BÌNH GIẢNG

ChÆ°Æ¡ng này Lão tá»­ luận thế nào là sống má»™t Ä‘á»i sống đạo đức chân thá»±c và thế nào là sống má»™t Ä‘á»i sống giả tạo.

Sống má»™t Ä‘á»i sống đạo đức chân thá»±c là sống phối hợp vá»›i đạo, vá»›i trá»i; lấy sá»± trau dồi bồi dưỡng tâm linh làm trá»ng; lấy sá»± thuận theo thiên lý làm hay, mà không câu nệ đến những khuôn sáo giả tạo bên ngoài do xã há»™i vẽ vá»i ra.

Sống má»™t Ä‘á»i sống giả tạo là nệ vào những hình thức bên ngoài, lo những công chuyện lặt vặt bên ngoài; làm việc để cầu danh tranh lợi, cố bám víu vào những khuôn sáo bên ngoài, cho thế là hay, là phải.

Cho nên bậc thượng nhân sống má»™t cuá»™c Ä‘á»i vô vi, vô cầu, «được cả thế gian mà lòng không dự» (hữu thiên hạ dã nhi bất dá»± 有 天 下 也 而 ä¸ èˆ‡).(9)

Còn những ngÆ°á»i cấp dÆ°á»›i, làm gì cÅ©ng phải cố gắng; gượng gạo không tá»± nhiên; có những mục đích vị ká»· cầu danh, tranh lợi.

Lão tá»­ cÅ©ng cho rằng theo trào lÆ°u lịch sá»­, nhân loại đã sa Ä‘á»a dần dần, Ä‘á»i sống đạo đức ngày càng trở nên phù phiếm, và đã qua những giai Ä‘oạn sau đây:

1.   Äạo é“ (phối hợp vá»›i Trá»i - Mysticisme)

2.   Äức å¾· (Äức - Sống Ä‘á»i sống nghệ thuật, khinh khoát - Grâce, Esthétique).

3.   Nhân ä» (Ascèse morale - sống theo những quy luật nhân luân).

4.   Nghĩa 義 (lý sự - Dogmatisme, Rationalisme).

5.   Lễ 禮 (lễ nghi - Formalisme).

Thế là chiá»u hÆ°á»›ng thoái hóa đã Ä‘i:

a)     từ trong ra ngoài

b)     từ tinh đến thô

c)      từ gốc đến ngá»n

d)     từ thực chất đến hào nháng

e)     từ thuần phác đến nhiêu khê.

Khảo:

- lịch sử các dân nước

- lịch sử các đạo giáo cũ mới

- sự tiến triển của mỗi đạo giáo

Ta Ä‘á»u thấy chiá»u hÆ°á»›ng biến thiên Ä‘á»u Ä‘i từ:

- tinh đến thô (10)

- thực chất đến hào nháng

- tâm linh đến thể xác, giác quan.

- Tâm linh (Äạo) đến xã há»™i (Ä‘á»i)(11)

Sá»± nhận xét này không làm ta thất vá»ng, vì tin chắc rằng sá»± thoái hóa, sá»± hÆ°á»›ng ngoại của nhân loại thế nào cÅ©ng có lúc đạt tá»›i má»™t «cùng Ä‘iểm» và rồi sẽ lá»™n lại bÆ°á»›c dần má»i chặng Ä‘Æ°á»ng từ:

- Hào nhoáng đến tinh hoa

- Giác quan đến tâm linh

- Xã há»™i (Ä‘á»i) đến tâm linh (Äạo)

Sá»± trở vá» vá»›i các giá trị tinh thần tức là sá»± sinh lại của con ngÆ°á»i (régénération) và chỉ khi nào nhân loại đạt tá»›i Äạo, đạt tá»›i cá»±c Ä‘iểm tinh hoa, thì bấy giá» nhân loại má»›i được giải thoát, cứu rá»—i (rédemption universelle).

Vì thế cho nên những bậc đại giác xÆ°a nay chỉ trá»ng thá»±c chất, mà khinh hào nháng; trá»ng tá»± nhiên (naturel) mà khinh nhân tạo, nhân vi (artificiel, conventionel).

Äá»i sống các ngài là Ä‘á»i sống ná»™i tâm, Ä‘á»i sống tâm thần siêu thoát. Vinh quang các ngài là vinh quang ná»™i tại. Lý tưởng các ngài là sống chẳng rá»i Thiên chân, chẳng rá»i Äạo thể.

(1) Äạo đức kinh giảng nghÄ©a é“ å¾· 經 講 義 của Tống Long Uyên 宋 é¾ æ·µ lại chia Äạo đức kinh nhÆ° sau:

(1) Thượng kinh 上 經 từ chương 1 đến hết chương 40.

(2) Hạ kinh 下 經 từ chương 41 đến hết chương 81.

(2) Bản của Phó Dịch, Hàn Phi tá»­: nhi vô bất vi 而 ç„¡ ä¸ ç‚º.

(3) Nhương tí (tý) 攘 臂 : xắn tay áo để lộ ra cánh tay.

(4) Nhưng 扔: dẫn.

(5) Tiá»n thức giả å‰ è­˜ 者 : kẻ có kiến thức hÆ¡n ngÆ°á»i, biết trÆ°á»›c những Ä‘iá»u ngÆ°á»i khác chÆ°a biết.

(6) Äạo chi hoa é“ ä¹‹ è¯ : đạo chi mạt.

(7) Xử kỳ hậu 處 其 厚: xử thân ư đôn phác 處 身 於 敦 樸 (Hà Thượng Công)

(8) Khứ bỉ thủ thá»­ 去 å½¼ å– æ­¤ : khứ hoa bạc, thủ thá»­ hậu thật 去 è¯ è–„, å– æ­¤ 厚 實 (Hà Thượng Công)

(9) Luận Ngữ 論 語, Thái bá đệ bát 泰 伯 第 八, câu 18.

(10) Ví dụ: Má»™t vị Giáo chủ ra Ä‘á»i, chỉ đặt nặng vấn Ä‘á» kết hợp vá»›i Thượng đế, sống Ä‘á»i sống thần linh siêu thoát. Các thế hệ sau má»›i bày vẽ đặt để ra các quy luật, luân lý, tín lý và lá»… nghi.

(11) DÅ© ly dÅ© viá»…n. Tiệm thứ do ná»™i hÆ°á»›ng ngoại, tiệm thứ xả bản trục mạt 愈 離 愈 é  . 漸 次 ç”± å…§ å‘ å¤–, 漸 æ¬¡æ¨ æœ¬ é€ æœ«. LÆ°u TÆ°, Bạch Thoại dịch giải Lão tá»­, tr. 96.